De naolde in ’t spek stekken  

           

                                                                               tekst: Liesbeth Greydanus

 Op 29 september a.s. gaat dominee Wytze Andela met emeritaat. Van 1998 tot 2013 was hij predikant te Aalten. De afgelopen zes jaar was hij gedetacheerd in Neede. Vanaf het begin van KerkVenster is hij betrokken geweest bij het kerkblad. We ontmoeten elkaar op een mooie septemberochtend bij hem thuis.

 

Ons gesprek begint met de detachering. Zes jaar geleden was het een tijd waarin veel gemeenten moesten bezuinigen. En er waren gemeenten die geen geld hadden om structureel een predikant te benoemen. Zo vonden Aalten en Neede elkaar in de persoon van Wytze Andela. Zelf had hij helemaal niet aan detachering gedacht. Niet zolang daarvoor was een huis in Aalten gekocht met het idee dat hij en Marieke, zijn vrouw, in Aalten zouden blijven tot hun emeritaat. Maar toen detachering naar voren kwam stond hij open voor een avontuur. Er kwam een kennismakingsgesprek met de benoemingscommissie van Neede, waar men eerst bang was met een afdankertje van Aalten opgezadeld te worden. Maar vanaf het begin was er een klik en spijt heeft Wytze Andela dan ook niet van deze afgelopen zes jaar. ‘Neede is een fijne gemeente en het is een hele goede tijd voor me geweest. Een nieuwe uitdaging spreekt opnieuw kwaliteiten aan in een mens. Dat is met mij ook gebeurd.’

Hoe heeft u het ervaren om op afstand van uw werk te wonen?

‘Dat is heel dubbel. Het mooie is, je stapt in je auto, er is een half uur niets, je kunt de knop omzetten in je hoofd. Het is precies de tijd die je nodig hebt om je hoofd leeg te maken. Een nadeel is dat, als je bij iemand die ziek is even wilt langsgaan of even iets kleins wilt afhandelen, het een uur rijtijd kost. Je kunt dat als een belemmering ervaren maar dat heb ik nooit gedaan. De N18 rijdt zo gemakkelijk. Hij geeft rust want of je nu iets harder of iets zachter rijdt binnen een half uur ben je gewoon in Neede. Het leven is net als deze weg, als je loslaat is het een rivier die rust geeft.’ Het beeld van de rivier zal steeds opnieuw terugkeren in ons gesprek.

Het heeft bijna iets spiritueels zoals u erover praat…

‘Dat klopt. Het komt gewoon steeds meer in je denken dat je het gewone leven in beelden gaat vatten. Je kunt het beelden van leven noemen. Je leven is als een reis.’ Lacht dan: ‘In Neede vroegen ze mij wat ik als afscheidscadeau zou willen. Ik wilde wel een icoon. In Neede woont een kunstenares die iconen schildert. Ze is ook lid van onze kerk. Het was dus wel snel duidelijk welke heilige het moest worden: Christoffel, de beschermheilige van de reizigers. De kunstenares vertelde ook dat er in elk van haar iconen ook iets van haar gevoel zit. Het is dus niet alleen de techniek die bepaalt hoe de afbeelding wordt. Daarin herken ik wel van hoe ikzelf werk: het gaat niet alleen om de techniek van bijvoorbeeld het voeren van gesprekken maar je komt bij mensen als een op hen betrokken persoon. Dat heeft de laatste tijd goed gewerkt, je gaat gewoon mee met de rivier.’

 Als persoon? Meegaan met de rivier? Ik geloof niet dat ik het helemaal begrijp…

‘Neede is een ‘potdeurmekare’, een soort stamppot met van alles erin. Ik had het buitengebied. Daar kom je naast alles wat je ook in Aalten ziet ook nog oude vrijzinnigheid tegen. Je komt niet meer in de kerk, je betaalt wel trouw je bijdrage, het kerkgebouw is de binding. Het bezoek van de predikant wordt gewaardeerd en meeleven staat op de voorgrond. Ik kom bij mensen op bezoek zoals ik ben. Maar ik breng als extra ook het ambt van dominee mee. Dat is er altijd. Zo was ik bij eens bij een zieke. Aan het eind van het bezoek zei ze: ‘Fijn, dat u geweest bent, het geeft me echt het gevoel dat ik erbij hoor.’ Dit is de basis. Het gaat erom dat je elkaar raakt. Iedereen wist hoe het met die vrouw ging, leefde ook met haar mee. Maar als de kerk, in dit geval de dominee, niet komt is het niet compleet. Het gaat om het present zijn, de aanwezigheid van iemand die ongezegd verwijst naar God als dragende kracht.

Je moet elkaar respecteren en niet direct gaan peuteren in iemands leven, maar nabij zijn. Vroeger was een bezoek pas goed als het met gebed werd afgesloten. Nu kijk ik hoe het gesprek gaat, wat er gezegd wordt. En wat belangrijk is komt dan vanzelf aan de orde. Gewoon meegaan met de rivier.’

We krijgen het over taal, over de humor in het Achterhoeks.

‘In Neede praten ze graag plat. Ook tegen de predikant blijven ze in het Achterhoeks praten. Gelukkig versta ik het plat goed en kan zelfs een beetje mee pruttelen. Laatst had ik een rouwgesprek. Mensen waren hard met elkaar aan het praten, in het plat. Ineens klapt de boer met zijn hand op de tafel en zegt: ‘Domneer, kön i-j het allemaole nog rechte kriegen?‘ Waarna iedereen in de lach schoot. Het mooie van het Achterhoeks is dat het een gemoedelijke humor in zich heeft. Je kunt de taal gebruiken om in ernstige situaties nog een lach te krijgen. Zo was ik in Aalten onlangs bij een zieke op bezoek. Hij vertelde dat iemand hem vroeg: ‘Bun i-j niet bange um dood te gaon?’ Ik vroeg hem: ‘Wat heb ie gezegd?’ Hij antwoordde: ‘t Steet neet bovven an mien verlangliesken, maor as ’t zo wied is dan is het zowied.‘ Ik lachte met hem mee en zei: ‘Dat vind ik nou een prachtig antwoord.’ Via de taal van het hart heb je elkaar dan helemaal te pakken. Het gaat zoveel verder dan een technisch gesprek. Het gaat om het herkennen van de diepte achter alles.”

 Als predikant kom je bij mensen die te maken hebben met rouw, ziekte, verlies. Zelf zit je op dat moment soms ook in zo’n situatie. Hoe ga je daar als predikant mee om?

 ‘Ik laat nu gemakkelijker mijn eigen emoties zien. Ik neem niet innerlijk afstand. Maar je bewaart wel de rust. Je moet er zijn voor hen. Het denkschema van ‘het goede midden’ helpt mij daarbij. ‘Het goede midden’ komt uit de deugdethiek van Aristoteles.’ Wytze Andela geeft enkele voorbeelden van ‘het goede midden’. Moed is het goede midden tussen weglopen en overmoed. Vrijgevigheid tussen geld over de balk smijten en gierig zijn. Nabij zijn tussen meehuilen met de wolven in het bos en technisch aanwezig zijn. ‘Het gaat om de balans. Dat filosofische denkschema heeft mij geholpen om mezelf te zijn, ook in mijn werk. Als mijzelf iets overkomt denk ik: er zijn goede tijden geweest, er zijn slechte tijden. Ik moet niet wegzakken in eigen verdriet of eroverheen fietsen. Het goede midden is dan voor mij: een gevoel van dankbaarheid en vertrouwen dat ik in goede handen ben en de kracht zal krijgen om verder te kunnen.

Ik preek ook steeds meer op deze manier: het gaat niet buiten mezelf om. Je gaat niet je eigen verhaal vertellen, maar je vertaalt wat je voelt. Dat is de laag waar ik op werk. Of zoals het gezegde gaat: Voel je het liedje niet, zing het dan ook niet. Dit is de laag waarin ik werk: de laag van de beelden, kunst en poëzie waar je niet altijd woorden aan kunt geven. Het is de laag waar mensen moed, vertrouwen houden ook al is er tegenslag. Het is als met de rivier: niet tegen de stroom inzwemmen maar laat het maar gebeuren, hoe het leven soms ook loopt. Loop het leven niet in de weg. Ja, dat is de kernzin. In de Bijbel staat het verhaal over de doop van Jezus. Johannes vraagt hem: ‘Moet ík u dopen, ik die niet waard ben uw voeten te wassen?’ Jezus antwoordt dan: ‘Laat het maar gebeuren.’ Ook als het soms verdrietig is, soms blij, laat het gebeuren, geef het de ruimte. Dat zit er een beetje onder: als het zover is, is het zover.’

U bent vanaf het begin betrokken geweest bij KerkVenster. Vanwaar die passie?

‘Nou, ik ben er door Arnold Arentsen bij gehaald. Hij had de creatieve ideeën voor het eerste full color kerkblad in Nederland, maar wist niet hoe hij de kerkenraad kon overhalen. Ik heb toen tegen de kerkenraad gezegd: ‘We zouden het eens kunnen proberen.’ Er werd een representatieve enquête gehouden en de uitslag was dat het draagvlak voor een nieuw kerkblad groot was. Arnold en ik zijn een complementair geheel: hij heeft speciale kwaliteiten, ik kon het op een ander gebied aanvullen.’

Maar terugkomend op die passie…

‘Alles is communicatie: Predikant zijn, bij mensen komen, taal, ook het begrijpen van jezelf, alles wat er gebeurt in de gemeente. KerkVenster past in dat beeld: het is een prachtige gereedschapskist om te communiceren. Als je de heg regelmatig snoeit, voorkom je dat je dik hout moet doorzagen. Met andere woorden: wie goed en regelmatig communiceert van het begin af aan, voorkomt veel problemen. Het bezig zijn met die gereedschapskist van KerkVenster is leuk, het past bij hoe je in het leven staat: goed communiceren, met jezelf, met anderen, met andere groepen.’

 

U heeft verschillende gemeenten gehad. Zou je kunnen zeggen dat elke gemeente een leerschool is geweest?

‘Inderdaad. Maar toch zeker ook de laatste twee gemeenten: Aalten en Neede, hebben veel impulsen aan mijn persoonlijke ontwikkeling gegeven. Rutger Kopland schreef eens:

‘Ieder mens zou een rivier moeten zijn: Komen zonder verlangen te blijven, gaan zonder heimwee.’

Maar dat gevoel heb ik niet wanneer ik denk aan mijn afscheid. Daarbij is wel zeker sprake van heimwee want de periode in Aalten en Neede is een heel goede tijd voor mij geweest.

 En dan is er tot slot de vraag wat u na uw emeritaat gaat doen. Veel mensen hebben nog een bucketlist met af te vinken wensen. Hoe zit dat met u?

‘Ja, men heeft het altijd over het grote genieten wanneer iemand stopt met werken. Als predikant heb je zeven dagen in de week weekenddienst. Altijd kan er een telefoontje komen waardoor alles omgezet moet worden. Dat missen vind ik niet erg. Er zijn wel andere dingen die ik ga missen, de mensen, de contacten…

En ja, dat genieten. Dat doe ik nu ook al. Voor mij zit dat in het landschap dichtbij, in dingen die om je heen zijn, in een bloeiende struik, in een pimpelmeesje in de tuin. Dat is voor mij veel meer genieten dan een lange reis maken. Aandacht voor de natuur en boeken die mij naar verre oorden brengen. Geluk is voor mij thuis zijn en me voelen alsof ik op reis ben. Ik zoek het bij mezelf en dichtbij en dan gaat het maar zoals het gaat.’ Het Achterhoeks blijft een bron van inspiratie voor Wytze Andela. ‘Ken je die uitdrukking: De naolde in ’t spek stekken? Dat is een oude Achterhoekse uitdrukking voor ‘ophouden met werken’. Als je ophoudt met werken heb je nog van alles te doen, maar het moet allemaal niet meer. De druk is eraf.’

Wij van KerkVenster gunnen Wytze Andela nog een mooie tijd ‘um ’t spek draejende te hollen.

 Ds. Wytze Andela was van 2013 tot 2019 vanuit Aalten gedetacheerd in Neede. Op zondag 29 september neemt hij vanwege pensionering afscheid van Neede. Deze dienst begint om 10.00 uur in de Grote Kerk te Neede, Kerkplein 1.

Ds. Marieke Andela-Hofstede blijft voor een deel van haar tijd nog twee jaar in Neede werken.

Herinneringen aan Wytze

Nu ds. Wytze Andela met emeritaat(pensioen) gaat kijk ik mede namens de redactie van KerkVenster terug op een samenwerking met Wytze van bijna 19 jaar. Het was in het najaar van het jaar 2000 dat ik een telefoontje kreeg van Wytze. Wytzewas nog maar kort in Aalten als predikant van de Gereformeerde kerk en hij was met een aantal andere mensen gevraagd om na te denken over een nieuw kerkblad. Het oude zwart-wit blad was niet meer van deze tijd en werd door steeds minder abonnees gelezen. De groep kwam er niet goed uit wat het worden moest,  en zo gebeurde het dat mijn naam viel en Wytze contact me zocht. We zaten neutraal tegenover elkaar, Wytze kende mij niet en ik kende Wytze alleen van naam. Die ochtend hebben we gebrainstormd met elkaar en ideeën over de opzet van een nieuw blad besproken.

Regie houden                                                                                                                                                          Op het eind van die ochtend kwam het eerste sterke punt van Wytze uit de koker, hij wil altijd de regie houden over zaken die spelen maar dit keer ging het mis en dat vond hij niet leuk. Ik had namelijk voorgesteld om een ‘Brainstormgroep’ samen te stellen van gemeenteleden, die elk hun eigen kwaliteit vertegenwoordigden. Wytze wilde daar graag in meedoen en ik stelde voor om dat niet te doen. Het argument van mij was: ‘Laten we een groep samenstellen die geen binding heeft met de kerkenraad en de bestaande commissie voor een nieuw kerkblad’. Laat zo’n groep brainstormen en een voorstel maken en daar kan dan iedereen zijn of haar commentaar op geven. Wytze ging schoorvoetend akkoord.

Verbinder en inspirator                                                                                                                                       De moeilijkheid was dat we te maken kregen met op dat moment vier kerkenraden, twee in Aalten en twee in Bredevoort. Daar kwam het tweede sterke punt van Wytze naar voren, Wytze is een verbinder en inspirator. Ik zal u als lezer niet vermoeien met de problematiek waar we mee te maken kregen in de verschillende kerkenraden. Wytze heeft een grote rol gespeelt om met goede argumenten de partijen in gesprek te laten blijven. Zijn inspirerende gedachten heeft hij kunnen overbrengen aan de brainstormgroep en de kerkenraden.

Organisator en tacticus                                                                                                                                      Maart 2001 was de kogel door de kerk en konden we beginnen aan de voorbereiding van een nieuw kerkblad. Er werd een nieuwe redactie samengesteld met Wytze als hoofdredacteur en tevens voorzitter van het nieuwe stichtingsbestuur. Daar kwam Wytze’s  vierde kwaliteit naar boven, namelijk dat van organisator en vooral de man die de puntjes op de i kon zetten en tactische zetten te doen om de laatste hobbels te nemen. Het resultaat kent u.

Luisteren en afwegingenWas het dan altijd hosanna in de redactie en het bestuur van KerkVenster? Nee, er waren ook stevige discussies en dan kwam een vijfde kwaliteit van Wytze naar boven. Hij kan ontzettend goed luisteren en aan het eind van zo’n discussie komt Wytze dan met een samenvatting, soms met een afgewogen oordeel, soms met een voorzichtig voorstel. Maar altijd probeert hij consensus te bereiken en dat lukte altijd.

Duidelijkheid                                                                                                                                                            Wytze heeft ook aan de wieg gestaan van een goed redactiestatuut en plaatsingsbeleid voor KerkVenster. Er zijn heldere regels voor iedereen in de redactie en voor de inzenders van kopij, niet voor iedereen altijd even makkelijk, maar het geeft wel duidelijkheid en het is werkbaar. Duidelijkheid is ook een kwaliteit van Wytze. Hij volgt consequent de afspraken die er gemaakt zijn maar staat open om diezelfde regels te wijzigen als dat in de praktijk noodzakelijk is. Duidelijkheid geeft ook rust in het redactieteam.

Blij dat hij blijft                                                                                                                                                        Wytze heeft aangegeven dat hij de taak van hoofdredacteur voor KerkVenster nog wil blijven doen, ook nu hij met emeritaat gaat. Daar zijn we heel blij mee, we zijn een hecht team waarvan Wytze een belangrijk scharnier is waarmee we draaien. We gunnen hem de rust die hem nu toekomt en hij zal ongetwijfeld veel inspiratie vinden in zaken die nu op zijn pad komen, waarvan lange fietstochten door zijn geliefde Achterhoek er ongetwijfeld één is.

Een glaasje goede port gunnen we hem van harte op z’n tijd, het komt naar je toe Wytze en bedankt voor die fantastische 19 jaar dat we met jouw mochten samenwerken.

                                                                            Redactie KerkVenster  / Arnold Arentsen

Afscheid nemen bestaat niet ??

Voor de tweede keer in zijn loopbaan neemt Wytze Andela afscheid van de Protestantse Gemeente Aalten. Nu niet omdat hij vertrekt naar een nieuwe gemeente, maar omdat hij mag gaan genieten van zijn emeritaat. Eind augustus 1998 werd hij, samen met zijn vrouw Marieke, als predikanten-echtpaar verbonden aan onze gemeente. En al snel voelde hij zich hier thuis.

Wij hebben Wytze leren kennen als iemand die altijd openstond voor nieuwe ideeën en andere inzichten, en verder keek dan de gebaande paden.

De tijden veranderen, en als predikant en als kerkgemeenschap moet je daar oog voor hebben.

Ook was hij iemand die mensen bij elkaar bracht, verbindingen legde, en nieuwe initiatieven startte.

Hij stond aan de wieg van ons prachtige blad ‘KerkVenster‘ en is hier tot op de dag van vandaag nog steeds bij betrokken. Ook de muurschilderingen in de Zuiderkerk zijn op zijn initiatief tot stand gekomen.

In 2013 werd hij gedeeltelijk gedetacheerd naar de Protestantse Gemeente Neede. Wytze had besloten om het iets rustiger aan te gaan doen, en de keuze gemaakt om alleen predikant te blijven voor de PG Neede. Daarom namen wij in november 2014 als PG Aalten voor de eerste keer afscheid van hem.  Toch bleef hij zich verbonden voelen met de PG Aalten.

Toen wij als  kerkenraad op zoek was naar een invulling van het crisispastoraat voor de wijk IJzerlo, stond Wytze, (en daarbij ook Marieke) klaar om ons te helpen.

Voor de gemeenteleden voelde het zeer vertrouwd, of zoals een dame op leeftijd mij toevertrouwde

‘Het lik jo of ze ga neet weg bunt ewest , of hadden ze soms heimwee?’

 

Nogmaals willen wij hierbij onze dank uitspreken voor het vele werk dat Wytze voor onze gemeente heeft gedaan.  Namens de kerkenraad spreek ik de wens uit dat jullie, met elkaar, nog lang mogen genieten van Wytze’s emeritaat.  Neem de tijd voor jezelf, je geliefden,  en blijf je verwonderen.

En wij hebben het idee, dat we elkaar toch nog regelmatig zullen treffen.

Dus……. Tot ziens Wytze, we spreken elkaar snel.

 

Namens de kerkenraad,                                                           Gerard Helmink, voorzitter

Wytze als collega….

Op 23 augustus 1998 deed Wytze samen met Marieke zijn intrede in de toen nog Gereformeerde Kerk van Aalten. Vanaf dat moment hebben wij als collega’s hem leren kennen als iemand, die vaak met vernieuwende ideeën kwam. Zo stond hij aan de wieg van ons prachtige kerkblad KerkVenster. Maar ook de muurschildering op de achterwand van de Zuiderkerk en de schildering van de orgelbak waren initiatieven van hem. Het bijzondere daarvan was, dat door dit project – onder leiding van Jan Haen – veel gemeenteleden (weer) actief betrokken werden bij de kerk. Dat zag je in die tijd ook terug in het kerkbezoek.
Wytze onderscheidde zich in het predikantenoverleg als een scherpe analytische denker, die snel lijnen kon uitzetten. In ingewikkelde discussies kwam hij aan het eind vaak met een heldere samenvatting en een afgewogen voorstel. In 2013 werd Wytze gedeeltelijk gedetacheerd naar de Protestantse Gemeente van Neede. In 2014 besloot hij om wat gas terug te nemen en alleen in Neede verder te gaan. Daarmee kwam een einde aan een jarenlange samenwerking, maar gelukkig niet aan de onderlinge contacten. We hopen dat Wytze samen met Marieke nog lang mag genieten van zijn emeritaat en wensen hem alle goeds toe!

Namens de collega’s,                                                                          Riemer Faber

Wytze Andela met emeritaat  …….     

 Een beroepingscommissie krijgt voor haar werk een profielschets van de gewenste      predikant : het startsein voor een zoektocht naar een schaap met vijf poten.

In 2013 eindigde die zoektocht voor Neede met de bevestiging en intrede van Wytze Andela.

De complete verlanglijst bleek afgevinkt en wij kregen véél meer :

  • prima preekheer –  behoedzame herder
  • briljante bruggenbouwer – toegewijd toehoorder
  • onbevangen observator – praktische probleemoplosser
  • onvervaarde organisator – vaardige visionair
  • bedreven ijsbreker – zwierige zwoeger
  • schitterende schoffelaar in de wijngaard.

Hemeltjelief , hoeveel poten heeft dit schaap?! Dit is allerminst een volledige opsomming.

Door zijn open opstelling en aimabele persoonlijkheid heeft Wytze zich in korte tijd  buitengewoon geliefd gemaakt in de Needse gemeenschap.

Wij zijn hem diep dankbaar voor zijn tomeloze inzet, gunnen hem ten volle zijn emeritaat, maar we gaan hem enorm missen.

Wij wensen Wytze, samen met Marieke, grazige weiden.

 

                                                                 Lieke Sies, lid  Protestantse Gemeente Neede

 

Wytze Andela nog niet uitgediend bij KerkVenster

Met ingang van 1 oktober 2019 gaat Wytze Andela met emeritaat. Emeritus is een Latijns woord dat letterlijk vertaald ‘uitgediend’ betekent; de gangbare betekenis in het Nederlands is ‘rustend’.  Als predikant legt Wytze na vele jaren zijn werkzaamheden neer en gaat hij hopelijk genieten van wat ons betreft een welverdiende rust. Wytze heeft aangegeven dat hij het komende jaar ook daadwerkelijk rust gaat nemen en zich niet meteen in allerlei andere verplichtingen gaat storten.

Als bestuur van de Stichting KerkVenster prijzen we ons gelukkig dat dit niet geldt voor zijn inzet als hoofdredacteur van KerkVenster, ondanks dat 18 jaar hoofdredacteurschap wellicht ook de emeritus-status rechtvaardigt. Elders in dit blad is al beschreven wat de rol van Wytze is geweest in de afgelopen jaren . We hopen en wensen dat hij dit op eenzelfde wijze nog een aantal jaren met veel plezier mag voortzetten. Samen met de andere redactieleden, want voor alles, en Wytze zal dat beamen, is KerkVenster het resultaat van teamwerk.

Maar voor al wensen we Wytze toe dat hij mag genieten van de nieuwe fase die aanbreekt, in goede gezondheid en samen met Marieke en anderen die hem lief zijn.

Namen het bestuur van de Stichting KerkVenster,

Ap te Winkel