De Oude Helenakerk: een kerk die blijft voor de Protestantse Gemeente Aalten

De Oude Helenakerk is een bijzonder gebouw, met een rijke historie. We beseffen dat er veel mensen zijn die heel veel voelen bij deze kerk. Dit gebouw willen we dan ook graag bewaren voor de toekomst en blijven gebruiken voor onze erediensten.
In Aalten Vooruit van 14 juli geeft een aantal gemeenteleden aan (de OHK-groep) bezorgd te zijn over die toekomst. Wij hebben daarop een korte reactie gegeven. In dit artikel doen wij dat uitgebreider.
De volgende punten willen we verduidelijken:
• De kerkenraad wil de Oude Helenakerk behouden voor de toekomst.
• Over de vorm van beheer waarin dat zou kunnen, verschillen we van mening met de OHK-groep.
• We vinden de mogelijkheid tot overdracht aan de Stichting Oude Gelderse Kerken (SOGK) het onderzoeken waard.
• De SOGK heeft een prima samenwerking met meerdere Protestantse Gemeentes met een monumentale kerk.
• De Zuiderkerk is niet de enige kerk van de toekomst: we willen verder met twee kerken, de Oude Helenakerk en de Zuiderkerk.
Daarom vragen we u het onderstaande stuk goed te lezen om een juist beeld te krijgen van de situatie. We hopen daarmee de verkeerde beeldvorming recht te zetten die mogelijk ontstaan is door het artikel in Aalten Vooruit.

Hoe zit het?
Voorop staat dat we in de toekomst gebruik willen blijven maken van de Oude Helenakerk als gebouw voor de erediensten.
Er zijn in principe drie mogelijkheden:

1. De Oude Helenakerk blijft in eigen beheer (huidige situatie).
– exploitatie en kosten zijn voor de Protestantse Gemeente Aalten
– de erediensten blijven gewaarborgd in deze kerk
– aanpassingen voor de toekomst moeten worden gedaan
– gebouw Elim blijft in eigendom van de PGA

2. De Oude Helenakerk blijft in eigendom van PGA, beheer wordt overgedragen aan plaatselijke stichting.
– eigendom is bij de Protestantse Gemeente Aalten
– beheer, exploitatie en kosten zijn in handen van deze plaatselijke stichting
– financiële risico’s zijn voor de Protestantse Gemeente Aalten
– de erediensten blijven gewaarborgd in deze kerk
– aanpassingen voor de toekomst moeten worden gedaan
– kerk komt beschikbaar voor heel Aalten
– gebouw Elim blijft in eigendom van de PGA

3. De Oude Helenakerk wordt ondergebracht bij Stichting Oude Gelderse Kerken, die vervolgens een plaatselijke commissie aanstelt voor het beheer en de exploitatie.
– eigendom en kosten zijn voor de SOGK
– exploitatie is in handen van een plaatselijke commissie
– financiële risico’s zijn voor de SOGK
– veel deskundigheid (vanuit de SOGK) is aanwezig
– de erediensten blijven gewaarborgd in deze kerk via huur, alleen PGA kan huur opzeggen
– aanpassingen voor de toekomst moeten worden gedaan
– kerk komt beschikbaar voor heel Aalten
– gebouw Elim blijft in eigendom van de PGA
– dit model wordt o.m. toegepast in Zutphen, Wageningen en Lochem (zie onder)

In 2016 nam de kerkenraad het besluit om mogelijkheden te onderzoeken voor het overdragen van de Oude Helenakerk in één of andere beheersvorm, zodanig dat medegebruik door de PGA in de toekomst gewaarborgd blijft.
In 2019 heeft de kerkenraad besloten om mogelijkheid 3 verder te onderzoeken, met als voornaamste motivatie: dit ontzorgt de Protestantse Gemeente Aalten voor de toekomst in velerlei opzicht, waarbij er vertrouwen is in de gebleken deskundigheid van de SOGK. Ook het kostenaspect speelt mee, dat wordt momenteel onderzocht.
Voor optie 2 (voorstel OHK-groep) is niet gekozen vanwege de lange-termijn-risico’s die behoren bij het in eigendom houden van een monumentale kerk. Denk o.a. aan tegenvallers in onderhoud, renovatie, subsidies en eventuele tekorten op de exploitatie.

De kerkenraad wil dus gebruik blijven maken van de Oude Helenakerk voor zijn kerkdiensten. Daarvoor is eigendom niet noodzakelijk. Hierin verschillen we van mening met de OHK-groep. Deze wil geen verandering in de huidige situatie (dus de PGA blijft het eigendom houden van de Oude Helenakerk en daarmee financieel verantwoordelijk).

Om te komen tot een conceptovereenkomst vinden er sinds april 2019 formele gesprekken plaats met de SOGK. In de conceptovereenkomst moeten (onder meer) de volgende zaken en uitgangspunten beschreven staan:
• de aanpassingen die er aan het gebouw worden gedaan
• de kosten die hieraan verbonden zijn
• de PGA is en blijft de eerste huurder van de Oude Helenakerk
• de Oude Helenakerk blijft beschikbaar voor activiteiten in het kerkelijke jaar
• er zullen alleen activiteiten in de Oude Helenakerk gehouden worden die passen bij het gebouw en haar geschiedenis
Zodra er meer bekend is zullen wij de conceptovereenkomst voorleggen aan de gemeenteleden.

De SOGK: een goede partner in andere gemeentes met een monumentale kerk
De Stichting Oude Gelderse Kerken bestaat inmiddels ruim 45 jaar en heeft meerdere kerken in haar bezit, waaronder de monumentale Walburgiskerk te Zutphen, de Grote of Sint Gudulakerk te Lochem en de Grote Kerk te Wageningen. Ook hier betreft het (oude en middeleeuwse) kerken waar de plaatselijke Protestantse Gemeente gebruik blijft maken van het kerkgebouw. De SOGK heeft als doel om ‘monumentale kerken te behouden voor de toekomst’ (citaat website).

Bij een eventuele overdracht van de Oude Helenakerk aan de SOGK is de continuïteit van het gebruik door de Protestantse Gemeente voor de toekomst gewaarborgd. Wij kunnen gebruik blijven maken van de kerk voor o.a. onze kerkdiensten, zonder dat wij het eigendom en de zorgen die daarbij horen, hoeven te hebben. Dit geldt ook voor alle huidige gebruikers van de Oude Helenakerk (cantorij, suppoosten, etc.). Slechts de kerkenraad kan de eventuele overeenkomst met de SOGK opzeggen, niemand anders.

Om het gebruik van de kerk te verbeteren is wel een aantal aanpassingen nodig. Denk hierbij aan het realiseren van een toilet in het kerkgebouw, maar ook het bankenplan of het egaliseren van de vloer. Dit maakt de kerk multifunctioneler en geschikt voor meerdere activiteiten. De afgelopen tien jaar zijn binnen de PGA hiervoor al plannen ontwikkeld. Deze plannen nemen wij mee. De exacte aanpassingen zijn nog niet bekend, evenmin de kosten daarvan. Voor ons staat voorop dat de schoonheid van het gebouw behouden moet blijven.

Na een eventuele overdracht betaalt de PGA een huurprijs voor het gebruik. De definitieve huurprijs is nog niet bekend. Ook moet het toekomstige onderhoud voor een bepaalde periode vooruit worden betaald. Deze kosten zijn gelijk aan de kosten wanneer wij de kerk in eigendom houden. Na deze periode zijn wij door het huren van het gebouw niet langer verantwoordelijk voor de kosten die horen bij onderhoud, renovatie, subsidiewerving en exploitatiebeheer. Ook hoeft de inzet van vrijwilligers hier niet meer op gericht te zijn, zij kunnen zich volledig inzetten voor het samen kerk-zijn. Als alle informatie en cijfers bekend zijn, moet blijken of daadwerkelijke overdracht in het belang is van de PGA.

Zuiderkerk
Wij merken dat bij sommige leden het vermoeden bestaat dat in we in de toekomst alleen nog maar gebruik gaan maken van de Zuiderkerk voor onze kerkdiensten, en dat wij met een mogelijke overdracht aan de SOGK hierop voorsorteren. Het onderhoud dat is uitgevoerd aan de Zuiderkerk wakkert dit vermoeden aan, evenals de keuze voor het gebruik van de voormalige kosterswoning naast de Zuiderkerk. Hierover heeft u in een eerdere editie van KV kunnen lezen.

Als in het verleden de indruk gewekt is dat de Zuiderkerk de enige kerk van de toekomst zou zijn, willen we dat hier rechtzetten: het is de bedoeling om met twee kerken verder te gaan, nl. de Oude Helenakerk en de Zuiderkerk. Zowel de Zuiderkerk als de Oude Helenakerk vragen om onderhoud om de kerk bij de tijd te houden.Gesprekken met de OHK-groep
De OHK-groep stelt in Aalten Vooruit dat de kerkenraad en kerkrentmeesters te weinig in gesprek zijn geweest met de OHK-groep over hun plan. Sinds de oprichting van de OHK-groep is de kerkenraad veelvuldig in gesprek geweest met de OHK-groep. Zowel thuis bij OHK-groep leden als ook diverse malen in Elim en de Zuiderkerk. In de afgelopen tien jaar heeft geen enkele groep gemeenteleden noch kerkelijke commissie zoveel aandacht en luisterend oor gehad als de OHK-groep. We hebben elkaar echter niet kunnen overtuigen. Beide willen we de Oude Helenakerk bewaren voor de toekomst en ervoor zorgen dat deze kerk gebruikt blijft worden voor de eredienst. Maar we verschillen van mening of eigendom van de kerk daarvoor noodzakelijk is.

Ten slotte
Niet alles met betrekking tot het overleg met de SOGK is in dit stuk aan de orde gekomen omdat dit nog niet bekend is, het onderzoek loopt nog. Maar zodra er een goed beeld is van de conceptovereenkomst met de SOGK, met daarin alle mogelijkheden en cijfers (kosten), zal dit met u gecommuniceerd worden. Met name het kostenaspect zal aandacht krijgen. Beslissingen hierover worden niet op korte termijn genomen en zullen opnieuw aan de gemeenteleden worden voorgelegd.

kerkenraad Protestantse Gemeente Aalten