Gestrande samenwerking rond de Oude Helenakerk

Juist een dezer dagen kwam er een persbericht van de Generale Synode waarin ervoor gepleit werd om met lef een visie voor een kerkgebouw te ontwikkelen. Naast deze kerkelijke oproep speelt er al enige tijd een proces binnen de overheid en burgerlijke gemeentes dat Kerkenvisie heet. Over spanningen die visie op een kerkgebouw allemaal kan oproepen, kan PG Aalten ondertussen ook meepraten.
De afgelopen paar jaar ben ik binnen de PG Aalten met name betrokken geweest bij de spanningen rond de Oude Helenakerk en Elim, zoals die naar voren kwamen in de verslechterde verhouding tussen enerzijds kerkenraad en OHK-groep/Stichting Restauratiefonds anderzijds. Dat was op voorstel van een groep jeugdigen, die zich zorgen maakte over de gang van zaken en de toekomst.
Ik heb die verslechterde relatie steeds binnen een groter geheel willen plaatsen. Het gaat daarbij over gemeente-zijn; wat voor gemeente wil je zijn, welke toekomst zie je voor PG Aalten, welke gebouwen heb je daarvoor nodig, hoe wil je met elkaar omgaan als je met elkaar van mening verschilt?

Omgaan met elkaar
Naar ik ook elders zag, speelt het verleden tussen partijen vaak een belangrijke rol: ‘Toen zei je dit en toen zei je dat.’ Natuurlijk is feitenonderzoek uit het verleden van belang, maar je bouwt er niet vaak een goede toekomst mee op. Wel kun je erkennen dat zaken uit de hand gelopen zijn, beter hadden gekund, uitspraken minder fel hadden gemoeten etc. En in de gesprekken is dat zeker ook aan de orde gekomen en toegegeven.
Na een tijd van pendeldiplomatie tussen (vertegenwoordigers van) de kerkenraad en de OHK-groep/SRF had het eerste gesprek op 9 mei 2022 onder mijn leiding tussen OHK-groep/ SRF en kerkenraad dan ook de insteek: ‘Wat vind je vervelend van de ander(en) en wat waardeer je in de ander(en)’ . Naar mijn idee volgde er een open gesprek dat perspectief had.

Intenties
Vervolgens hebben we op diezelfde avond onze intenties besproken aan de hand van een intentieverklaring die door de OHK-groep op 5 april 2022 (door alle leden) was ondertekend. Die intentieverklaring liep uit op de vraag naar samenwerking: Hoe kun je als kerkenraad en OHK-groep/SRF met elkaar gaan samenwerken vanuit het ideaal van ‘een vitale Helena, als kerk en multifunctioneel centrum’.

Drempel
Voor die samenwerking was één drempel erg hoog, en naar achteraf blijkt voor de OHK-groep/SRF té hoog, nl. de mogelijkheid van eigendomsoverdracht van de Oude Helenakerk.
Voor de kerkenraad is dat een opdracht om uit te zoeken vanuit een eerder genomen bindend besluit.
In een eerder stadium was op weg naar 9 mei afgesproken die ‘eigendomsvraag’ tijdelijk te parkeren en te laten waar die uiteindelijk thuishoort, nl. bij het later nog te starten kerkordelijk proces van kerkenraad en ‘kennen en horen’ met álle gemeenteleden.
Tussen 9 mei en het vervolggesprek na de zomervakantie op 5 september dreigde het echter toch hierover te gaan struikelen. Bij aanvang van het overleg op 5 september immers gaf de minimaal aanwezige OHK-groep tot mijn verbazing aan een mogelijk samenwerkingsverband op te schorten, omdat een eigendomsoverdracht van de Oude Helenakerk door de kerkenraad niet met motieven en financiële cijfers werd onderbouwd. Ik was blij dat er desondanks die avond van 5 september toch nog een mogelijk samenwerkingsmodel op tafel kwam, aangeboden door de kerkenraad, van ambtelijke vertegenwoordiging vanuit de OHK/SRF en een suggestie van nadere afstemming en integratie SRF en OHK-groep. Met het voortijdig afwijzen van zelfs enig verder overleg daarover door de OHK-groep/SRF in hun verklaring van 28 september, is daarmee dit stukje van het proces gestrand.

Vervolg
Persoonlijk vind ik dat erg jammer en een gemiste kans voor samenwerking. Aan de andere kant doe ik niet alsof de situatie van de PG Aalten daarmee hopeloos is. Hoewel ik formeel denk dat het niet kan, heeft de OHK-groep/SRF zich in een ‘wachtstand’ gezet, zonder dus verder mee te willen denken en -werken met de kerkenraad aan hun oorspronkelijke taak van planontwikkeling voor de Oude Helenakerk. Die wachtstand slaat op het ‘wachten’ op de rapportage van het overleg kerkenraad met SOGK.
Naar ik begreep is dat binnenkort te verwachten, maar dan is het niet aan welke groep gemeenteleden dan ook om dat te beoordelen, maar gewoon via ‘kennen en horen’ onderling te bespreken door de gehele gemeente. Daar hebben we weer dat breder geheel waar ik het eerder over had. Het geheel van beraad van de gemeente, een beleid in visie en gebouwen, lef voor de toekomst in vertrouwen op de Heilige Geest die de gemeente begeleidt. Binnen een andere context wordt dat proces dus voortgezet. Op hoop van zegen.

Cor Schaap

NB: een uitgebreider verslag met enkele kerndocumenten zal vanaf 2 december staan op de site en ter inzage liggen op het kerkelijk bureau.
Vragen naar aanleiding van dit verslag zullen door mij in een persoonlijk contact, via mail dan wel telefonisch, worden beantwoord. U kunt uw vragen mailen naar jcschaap@euronet.nl of inleveren op het kerkelijk bureau.

Rapport Procesbegeleiding Oude HelenaKerk PG Aalten

Nb de namen van de leden van de OHK-groep zijn in overleg met hen geanonimiseerd.

WOORD VOORAF

Dit rapport is achteraf geschreven. Dat betekent dat ik de afloop van de stukken en gesprekken ken. Concreet gezegd: De OHK-groep met daarin de SRF opgenomen, trekken per 28 september 2022 de stekker uit de gesprekken met de kerkenraad over een mogelijke samenwerking op het terrein van planontwikkeling voor de Oude Helena kerk.

Ik acht dat een verkeerde beslissing van de OHK-groep, zoals ik hen heb aangegeven en heb verzocht er op terug te komen. Helaas handhaven zij hun standpunt. Ook de SRF heb ik apart gevraagd gezien hun aparte status als stichting, maar ook het bestuur van de SRF deelt de mening van de OHK-groep.

Feitelijk willen OHK-groep en de kerkenraad een ‘levendige oude Helena Kerk’ zoals ik het maar heb genoemd. Daar lijkt geen verschil in te bestaan. Waar het verschil wel in lijkt te bestaan is een eventuele overdracht van het eigendom van de Oude Helena Kerk aan een instantie zoals bijvoorbeeld SOGK. Het onderzoek naar zo’n overdracht van het eigendom loopt sinds 2019 en is een opdracht van de kerkenraad aan de kerkrentmeesters en de kleine kerkenraad.

De OHK-groep is gestart in 2017 en heeft met name in 2018 en 2019 onderzoek gedaan. Een periode van zo’n 5 jaren Dat is best een hele tijd, maar uit ervaringen elders weet ik dat projecten zoals de monumentale Oude Helena Kerk een kwestie van zeer lange adem is. Dat hebben we het nog niet eens over vertragingen als gevolg van Corona. Van projecten elders ken ik termijnen van 10 of zelfs meer dan 20 jaar. De OHK-groep heeft heel wat onderzocht en veel inzet getoond. Ook de SRF is een partij die van wanten weet. Ik heb daar duidelijk bewondering en waardering voor. Alleen ze zijn niet het bevoegd gezag en hebben niet de regelingen en opdrachten zoals de kerkenraad. De kerkenraad moet breder kijken dan alleen de kerkgebouwen zoals ook bijv. de predikantsplaatsen, en zoals heel concreet de andere kerkgebouwen en dat allemaal binnen de opdracht van geestelijk leiding geven aan de kerkelijke gemeente. Niet spontaan of zomaar, maar dat alles binnen de regels van de Kerkorde van de PKN.

In de gespreken met de kerkenraad ben ik steeds helder geweest in mijn vragen en kritiek. Er zijn vanaf het begin in 2017 te weinig concrete afspraken tussen de kerkenraad en de OHK-groep gemaakt. Waren de verwachtingen, bevoegdheden en taakstellingen over en weer duidelijk genoeg? Misschien was er dan al eerder onenigheid ontstaan, maar dat is niet mijn insteek. Ondertussen heeft de OHK-groep ook in de afgelopen jaren nogal boute uitspraken gedaan en kerkordelijk bezien nogal vreemde wegen bewandeld. Ik denk aan de vorm van een petitie of het betrekken van de classis-predikant. Zo’n vijf jaar van vervreemding over en weer elkaar gevangennemend in vrees en bedreigingen. Mensen die het allemaal goed bedoelen, maar heel verschillende agenda’s en opdrachten hebben. Naast waardering voor de inzet van de OHK-groep en de SRF ook duidelijk mijn waardering voor de inzet van de kerkenraad, waarvan ik m.n. de vier moderamen-afgevaardigden heb leren kennen. Zij hebben heel wat tijd, inzet en energie naast de andere taken die ze hebben, gestoken in een dialoog met mij en de OHK-groep! Als een warm bad beleefde ik ook het meeleven van de zgn. jeugdgroep. Jongeren die zich zorgen maken over de gang van zaken en problemen in de gemeente.

Na jarenlange inzet van de OHK-groep om allerlei plannen voor het functioneren van de Oude Helena kerk te ontwikkelen, blijkt dat niet de plannen de hoofdmoot zijn geworden maar de vraag naar de eventuele eigendomsoverdracht. Dat was volgens mij niet de oorspronkelijke insteek van de OHK-groep als ik let op de geschiedenis, maar het heeft misschien onderhuids meer meegespeeld dan allen beseften.

Na vijf jaren is de OHK-groep teleurgesteld en ook wel boos in de wachtstand gegaan; niet verder meedenken over de plannen over de toekomst van de Oude Helena Kerk, maar eerst helderheid over het eigendom. Of beter gezegd: het eigendom van de Oude Helena Kerk mag niet worden overgedragen. Nu ken ik uit den lande veel verschillende situaties van wel of niet eigendom overdracht, wel of niet aparte exploitatie stichting, wel of niet een stichting vrienden van de kerk etc. Laat ik helder zijn: elke constructie heeft z’n voor- en zijn nadelen. Recent las ik een artikel van iemand die op deze zaken is gepromoveerd; kern: het gaat niet vanzelf goed. Het is dus niet vreemd als deze zaken spanningen geven, des te belangrijker om goed met elkaar om te blijven gaan!

Hoe dat in Aalten verder zal gaan, zal in eerste instantie afhangen van de onderhandelingen met de SOGK. Dat is heel concreet maar is voor zover ik weet nog niet uitgewerkt of bekend. Hoe het vervolg daarna zal zijn, is ook nog niet bekend. Dat lijkt een reden om maar te wachten, maar dat is het niet. Juist in de voorbereidingen en eventuele uitwerking daarvan dienen er zoveel mogelijk hens aan dek te zijn. Dat had allemaal veel eerder gekund en ook achteraf gemoeten. Dat waren ook bedoelingen van partijen, maar de goede bedoelingen zijn gestrand in onbegrip en verdachtmakingen. In die situatie werd op voorstel van de jeugd een mediator gezocht en de OHK-groep droeg mij voor. We hadden elkaar al eerder bij een Kerkenvisie vergadering instemmend gesproken over Kerkgebouwen als huis van God. De kerkenraad stemde zonder mij te kennen in met de voordracht van de OHK–groep en met mijn betrokkenheid. Best positief gedurfd! Zelf echter heb ik er de vorm van procesbegeleiding aan gegeven, zoals ik in Kerkvenster eerder uiteengezet heb. Kerkenraad en OHK-groep vonden dat goed. Vandaar ook in openheid en transparantie verslag van mijn werkzaamheden en visie. Een mediator zou dat als mediator nooit kunnen doen. Dan was de enige mededeling: de mediation is zonder overeenstemming beëindigd. Ik deel de mening van de kerkenraad dat u als gemeente recht hebt op meer. Vandaar dit verslag. Daarbij komt dat de afspraak is gemaakt dat alleen ik over deze zaken zou publiceren, dan wel dat publicaties via mij liepen. Een afspraak die o.a. rond de Kerkenvisie best spanning gaf met de OHK-groep. Ook nu zal dat een punt van aandacht blijven. Dit verslag dus, soms met de ogen van een mediator bekeken, soms met de ogen van een predikant, dan weer met de ogen van een kerkjurist of voormalig projectontwikkelaar. Maar naar ik hoop wel steeds in een houding van elkaar helder in de ogen kunnen kijken. Ook bij alle verschil van mening.. er is immers ook een gezamenlijk geloof. Om maar te zwijgen van hoop en liefde.

Vitale Helena

Het liefste had ik vol vreugde geschreven dat er een nieuwe samenwerkingsvorm was gevonden tussen de OHK-groep, Stichting Restauratie Fonds en de kerkenraad.  Samen de schouders er onder voor de wedergeboorte van een vitale Helena. Helaas is mijn boodschap nu minder vreugdevol en meer ingewikkeld. Ik beperk mij tot de hoofdmomenten de afgelopen jaren.

Uiteindelijk twee afspraken 9 mei en 5 september 2022

Na een reeks gesprekken vanaf maart 2021 afwisselend met de OHK-groep en de kerkenraad  (de zgn. ‘pendeldiplomatie’ die ik ook in Kerkvenster eerder beschreef) hebben we uiteindelijk op 9 mei en 5 september 2022 twee gesprekken gehad met alle ‘partijen’ aan tafel. Eigenlijk één verlengd en doorlopend gesprek, verdeeld over twee avonden. We startten 9 mei met de vraag ‘wat we over en weer van elkaar waardeerden, maar ook waar we moeite mee hadden. ‘ Vervolgens via de zgn. intentieverklaring van de OHK-groep, (lees hieronder daarover meer) op weg naar 5 september om verder te zoeken naar vormen van samenwerking. Tussen 9 mei en 5 september kwam er klaarblijkelijk al ruis op de lijn bij de OHK-groep, want naar de bespreking van 5 september kwamen slechts twee afgevaardigden en een derde  later. Tot mijn grote verbazing en ook wel een stukje ergernis, wilde de OHK-groep eerst aandacht voor een verklaring zoals (naam, lid van de OHK-groep) voorlas:

Wij, (naam, lid van de OHK-groep)  en ik vanavond aanwezig , ik licht onze afvaardiging toe

  • afwezigheid van onze mensen is deels een privé-aangelegenheid
  • afwezigheid van onze mensen heeft een inhoudelijke reden omdat

Op vraag van Cor Schaap punten aan te dragen voor vanavond merken wij op dat de mediator deze niet heeft verwerkt voor de bijeenkomst vanavond .

Gaande de sessies in het mediation traject constateren wij dat van de kant van het moderamen geen voorstel(len) is, zijn gekomen tot de belangrijkste vragen:

  1. Welke motieven hanteert de KR de OHK over te dragen aan GK?
  2. Kan zij een financiële onderbouwing geven waarom dit noodzakelijk zou zijn?

 Samenwerken om wat voor doel te bereiken dan ook is prachtig!

Echter vanuit een doelstelling dat gemeente breed gedragen wordt.

De OHK-Groep schort het samenwerkingsverband in een op te richten PC op zolang niet duidelijk is waarom de Oude Helenakerk (zonder Elim) van eigenaar zou moeten veranderen.

Een vitale Oude Helenakerk is ons doel, aangegeven in haar presentatie van mei 2018.

De Jeugdgroep is initiatiefnemer geweest ons bij elkaar te brengen.

Zinvol, JA, resultaatgericht vooralsnog nee.

Gelukkig ging de kerkenraad in het vervolg van het gesprek niet te veel op deze punten in, die we immers afgesproken hadden te parkeren, maar zocht openingen naar de toekomst om met elkaar verder te komen. Hoopvol genoeg lag er aan het einde van de vergadering van 5 september toch een (volgens mij zeer waardevol) voorstel van de kerkenraad over samenwerking op tafel, waar door de OHK-groep verder over gedacht en gesproken zou worden. Een verlengde start, herstart of doorstart, die veel aanknopingspunten gaf. Het gaf mij moed voor de toekomst en bood volgens mij goede kansen op herstel van verhoudingen en vormen van samenwerking.

Verklaring OHK-groep d.d. 28 september 2022

Ik was dan ook gezien de vergadering van 5 september zeer verbaasd dat ik op 28 september een verklaring van de OHK-groep ontving dat ze het voorstel van de kerkenraad had afgewezen en het lopende overleg met de kerkenraad met onmiddellijke ingang beëindigden. Volgens mij waren we in een lopend proces van overleg dat pas weer gestart was.

Om alle misverstanden te voorkomen, onderstaand de gehele verklaring van de OHK groep zoals die 28 september is ontvangen:

Dag Cor, geacht moderamen, jongerengroep

Wij als OHK-Groep beëindigen onzerzijds het mediationtraject dat in maart 2021 is ingegaan.

Een traject dat is geïnitieerd door de groep “jongeren” uit de PGA-gemeente.

Wij danken jou Cor voor je inzet mensen met verschillende uitgangspunten en opvattingen bij elkaar te brengen met als doel elkaar te verstaan.

 Het voorstel door de kerkenraad recent aan ons gedaan op te gaan in Stichting Restauratie Fonds en uit dat midden een ouderling met specifieke taak aan te stellen, lijkt een gebaar om elkaar te verstaan. Een dergelijk voorstel hadden we in januari 2019 verwacht alvorens de Kerkenraad via een tumultueuze gemeente-avond uiteindelijk in september 2019 een besluit heeft genomen met Gelderse Kerken te onderhandelen en een conceptovereenkomst voor te bereiden dat moet leiden tot eigendomsoverdracht van de Oude Helenakerk.

Dit voorstel komt laat zo niet te laat, zoals door ons al gezegd op de bijeenkomst van 5 september 2022. Instappen in een zeer gevorderd stadium van onderhandelingen tussen Kerkenraad en Gelderse Kerken staat op gespannen voet met onze uitgangspunten met betrekking tot het eigendom van de OHK.

Met Gelderse Kerken worden onderhandelingen gevoerd, een op te richten Plaatselijke Commissie is vanzelfsprekend nodig maar daar werken wij niet aan mee ( ook eerder aangegeven) zolang geen besluit is genomen t.a.v. het eigendom van de OHK.

 Inmiddels drie jaar verder na dit besluit van de Kerkenraad is nog altijd geen zicht op de reële situatie van waarom en voor hoeveel euro’s deze oude dorpskerk van eigenaar zou moeten veranderen.

Meermaals gevraagde cijfervergelijking tussen Zuid en de OHK om het voorgenomen besluit te staven blijven van de Kerkenraadzijde onbeantwoord

Dus staat en blijft de OHK-Groep in de wachtstand.

 Het vertrouwen in het moderamen is gedurende de tijd dat de OHK-groep bestaat op geen enkele manier verbeterd. Vijf jaar kent dit college ons uitgangspunt maar men heeft het terzijde gelegd.

 Samenwerking vindt de OHK-Groep noodzakelijk en vanzelfsprekend, echter vanuit één doel: de Oude Helenakerk als pleisterplaats in het centrum van het dorp van o.a. geestelijk welzijn, in eigendom van een kerkgemeenschap.

 Aalten,28 september 2022,

 OHK-Groep/SRF

Zonder de kerkenraad de hand boven het hoofd te willen houden, merk ik toch op dat een aantal zaken in deze verklaring geen recht doen aan de inzet en vele werkzaamheden van de kerkenraad zoals ik die heb leren kennen. Op 30 september 2022 heb ik aan de OHK-groep een mail gestuurd naar aanleiding van die verklaring; enkele passages daaruit.

Dank voor de waarderende woorden over mijn inzet mensen met verschillende uitgangspunten en opvattingen bij elkaar te brengen met als doel elkaar te verstaan, zoals je aangeeft.

Dat is goed gezegd, dat probeer ik ook inderdaad en wellicht ben ik daarom bijzonder teleurgesteld met deze verklaring/brief.

Volgens mij waren we als OHK en kerkenraad vanuit 5 september en 9 mei zoekend naar een vorm van verstaan en aansluitende samenwerking. De bewuste afwezigheid van (naam, lid OHK-groep)  en (naam, lid OHK-groep)  op 5 september was zeker een signaal, maar aan het einde van de avond lag er wel een samenwerkingsvoorstel van de kerkenraad. Een voorstel dat nog verder uitgewerkt moest worden en een voorstel dat ook met een tegenvoorstel door de OHK-groep beantwoord zou kunnen worden.

Eerlijk gezegd had ik een uitnodiging bij de OHK groep daarover verwacht.

Ik vind het jammer dat zowel uitwerking van het kerkenraadsvoorstel alsook het eventuele alternatief voorstel van de OHK geblokkeerd lijken door deze verklaring van de OHK groep die niet eerst naar mij, maar direct ook naar de kerkenraad en .. naar de jongerengroep is gezonden. Dat laatste concludeer ik uit de aanhef van de verklaring en zou ik binnen de gemaakte afspraken nog meer betreuren.

Ik geef ernstig in overweging op deze hele actie terug te komen en dat doe ik niet als mediator (zoals je weet heb ik die term bewust steeds vervangen door procesbegeleider), maar als begeleider van een proces om een vitale Helena te bereiken waarbij samenwerking gewoon een must is.

Kort vervolg

Van de OHK-groep heb ik op 16 november bericht ontvangen dat men bij het besluit van de 28ste september blijft. Men vindt het aanbod van de kerkenraad te laat en ‘Laat de kerkenraad eerst maar eens openheid betrachten en met een duidelijke onderbouwing komen waarom hun plan beter/ goedkoper/ wenselijker zou zijn.’

Verder heb ik voor een correcte gang van zaken nog het bestuur van de Stichting Restauratiefonds geschreven met de vraag of de verklaring ook expliciet namens hen was; formeel heeft deze notariële en ANBI- stichting een andere status dan de OHK-groep. De stichting gaf aan achter de OHK-groep verklaring te staan, ook zij zag geen reden om daar verder op terug te komen.

Gezien de eerdere contacten heb ik ook goede afstemming met de Jeugd gehad over de gang van zaken. Op 9 november 2022 was er ook een gesprek tussen de Jeugd en de OHK groep.

Terugkijken

Er is door de OHK-groep sinds de introductie in 2017 veel werk verzet om plannen voor de Oude HelenaKerk te ontwikkelen, daarnaast was er natuurlijk de route van de kerkenraad van het overleg met de Stichting Oude Gelderse Kerken. Detail: dat was een kerkenraadsbesluit waartegen men bezwaar had kunnen maken indertijd. Of zoals de OHK-groep nu stelt: de kerkenraad had ons op die mogelijkheid moeten wijzen. (Dat is helaas geen blijk van deskundigheid van de OHK-groep en doet ook niet oprecht aan in deze context.)  Geen van beide is gebeurd, zodat het besluit tot overleg definitief is geworden. Voortaan waren er dus twee lijnen: Kerkenraadslijn en OHK-groep-lijn.

Over en weer is er achteraf op de afstemming van beide lijnen best iets op te merken, maar het is gelopen zoals het gelopen is. Als buitenstaander zag ik mensen die allemaal hun best deden voor een vergelijkbaar doel (de Oude HelenaKerk als een vitaal thuis voor kerk en samenleving), maar diepgaand van mening verschilden over mogelijke overdracht van het formele eigendom, dit al gemengd met verschillende vormen van wantrouwen. Dat laatste is heel jammer en ik hoop dat Aalten een herhaling van eerdere onrust bespaard blijft.

Glorende hoop

Ik was blij in Kerkvenster juni 2022 te kunnen berichten dat die kwestie van het eigendom ook door de OHK-groep tijdelijk naar achteren geschoven zou worden ten gunste van de gedeelde aandacht met de kerkenraad voor de noodzakelijke verbeteringen aan de Oude HelenaKerk. Ik vind het meer dan jammer dat de OHK-groep deze positieve afspraak niet heeft gehouden.

Met deze doelstelling van de OHK-groep op de eerste plaats, komt de vraag naar een eventuele eigendomsoverdracht voor de OHK-groep op een belangrijke maar wel tijdelijk tweede plaats. Eerst maar eens aan de slag met elkaar en dan kijken in hoeverre de OHK- groep gelijk heeft met de stelling dat de zeven intenties het beste (alleen?) gediend worden door het eigendom bij de PG Aalten te handhaven. Zo’n toekomstig toetsmoment van die stelling wordt het verschijnen van de concept overeenkomst met de SOGK, waar ondertussen ook aan wordt gewerkt. Maar in die tussentijd willen we het anders doen dan de afgelopen jaren als we vaststellen dat hele mooie plannen bedacht zijn voor aanpassingen in de Oude Helena kerk maar in het kerkgebouw zelf er feitelijk niets of nauwelijks iets daarvan is gerealiseerd.

Wat voorafging

Het document dat voor de gesprekken van 9 mei en 5 september de basis legde was de zgn. intentieverklaring ondertekend door al de leden van de OHK-groep per 5 april 2022. Volgens mij een uitstekend document om te werken aan een’ meervoudig gebruik’ van de Oude Helena Kerk en de noodzakelijke verbeteringen aan te gaan brengen.

Intentieverklaring

Als OHK-Groep / Stichting  Restauratie Fonds stellen wij voor:

  1. De kerkelijke functie van de OHK dient als (hoofd)bestemming te worden gehandhaafd als huis van God en mensen. Interieur en vormgeving kunnen breder dan alleen uitgaande van PKN. Beleidsplan PGA en duidelijke toezeggingen door de kerkenraad zijn daarbij van belang.
  2. Naast deze (hoofd)bestemming van de OHK worden andere activiteiten voortgezet of ontwikkeld als nevenbestemmingen waarbij een andere functionaliteit noodzakelijk is. Deze is ook van belang voor beheer en exploitatie. Vanzelfsprekend dient rekening gehouden te worden met het religieuze en historische karakter van het gebouw.
  3. Samenhang tussen de OHK en Elim dient te worden gehandhaafd, en te worden versterkt t.b.v. beheer en exploitatie.
  4. Naast het gebruikelijke onderhoud aan de OHK als monument is het noodzakelijk een aantal verbeteringen in de faciliteiten van de OHK aan te brengen zowel voor kerkelijk als multifunctioneel gebruik. Het bankenplan met name vraagt aanpassing. Externe deskundigheid wordt zo nodig ingeschakeld waarbij ook aan GK kan worden gedacht.
  5. Investeringen in de OHK dienen zowel ten gunste van de kerkelijke functie als de multifunctionele activiteiten geschikt te zijn en gebruikt te kunnen worden.
  6. Voor de betrokkenheid van vrijwilligers, leden van de kerkelijke gemeente en de bewoners van Aalten is het van belang dat de organisatie van de activiteiten dicht bij de mensen staat, herkenbaar en aanspreekbaar is. Meeleven, herkenbare en aanspreekbare personen is van groot belang in ons dorp.
  7. Samenwerkingsverbanden met andere instanties zoals bijv. het Onderduikmuseum, de VVV en het HelenaHuis kunnen worden aangegaan als deze de kerkelijke hoofdbestemming of de multifunctionele nevenbestemmingen van de OHK ondersteunen.

De OHK-Groep / SRF zijn van mening dat bovenstaande zaken het beste uitgevoerd kunnen worden bij behoud van exclusief eigendom van de OHK door PGA.

De beslissing over een eventuele overdracht van het eigendom dient met de grootst mogelijke zorgvuldigheid ( transparant) en op basis van consensus te worden genomen ( gemeenteleden ruimschoots informeren en horen) , kerkordelijk correct te worden uitgevoerd en bovenstaande doelstellingen en gebruik te garanderen.

Het “waarom” onderbouwen met cijfers en duidelijke argumenten, zodat een helder beeld ontstaat  om een vergelijking te kunnen maken tussen de OHK in eigendom houden of afstand doen van dat eigendom

Voor de praktijk van alle dag kan een commissie/stichting met andere instanties worden opgericht.

Veel van bovenstaande punten dienen nader uitgewerkt te worden in harmonie en creativiteit met alle betrokken partijen.

De OHK-Groep en de Stichting Restauratiefonds participeren graag in een dergelijk samenwerkingsverband.

 Aalten, 05.04.2022.

Toch niet

Dat samenwerkingsverband in de laatste zin is echter niet van de grond gekomen. De kerkenraad heeft op 5 september 2022 een voorstel gedaan, de OHK-groep heeft daar afwijzend op gereageerd zoals u boven kon lezen zonder enige alternatieven of eigen tegen-voorstellen aan toe te voegen. Ik heb persoonlijk veel sympathie voor de OHK-groep, maar vind dit eerlijk gezegd een fout. Als dit voorstel nu te laat komt, lees ik in de stukken dat al eerder in 2018 een soortgelijk voorstel door de OHK-groep is afgewezen. Opzich zou men bij de opzet van de OHK-groep al meer samen hebben moeten doen. Met nu dit opzeggen van gesprekken en overleg kom je niet verder in de brede verscheidenheid die ook de kerk van Aalten is.

 Ik heb geprobeerd nieuwe wegen te vinden om de vraag van het eigendom op de goede plaats en in de goede procedure aan te orde te laten komen. De kerkorde is daarover duidelijk.

Het eigendom van een kerkgebouw is, zoals in veel andere gemeenten en situaties blijkt, ondergeschikt aan goede afspraken die je maakt als partijen en verder is de kerk is de eerste plaats een geloofsgemeenschap en geen onroerendgoed-beheer. Wat de kerk wel nodig heeft is een gebouw optimaal geschikt voor vormen van eredienst en liturgie, en daarnaast multifunctioneel dienstbaar aan de samenleving. Over die geschiktheid zal het gesprek in de eerste plaats moeten gaan: Hoe maken we de Oude Helena kerk optimaal geschikt.  Aan dat gesprek wil de OHK groep niet langer deelnemen en struikelt feitelijk voortijdig over de eigendomsvraag, die nog steeds open staat. Het wachten is op het resultaat van de onderhandelingen met de SOGK, maar daarbij spelen de gebruiksmogelijkheden van het kerkgebouw ook een rol.

Wachten waarop?

De OHK-groep zegt in de verklaring van 28 september dat ze in de wachtstand gaat; helaas kan het verdere plannen-maken en overleg voeren voor de inrichting van de Oude HelenaKerk daar niet op wachten. Formeel ben ik dan ook van mening dat met deze opstelling de oorspronkelijke taak van de OHK groep om plannen voor de Oude Helena Kerk te ontwikkelen beëindigd is.  Ik betreur dat, maar gun ze ook rust na vele energieke jaren vol inzet en emoties. Hun plannen en ideeën hebben doorgewerkt zoals ik begreep, maar kan mij ook voorstellen dat hun verwachtingen hoger waren. Welke nieuwe taak de OHK groep nu nog voor zich ziet weet ik niet, al begrijp ik wel dat ook zij als gemeenteleden wachten om kennis te nemen van het resultaat van de onderhandelingen met SOGK en daar hun mening over zullen gaan geven. Zelfs bezwaren tegen eventuele besluiten kunnen dan plaats vinden; de kerkorde is daar open over, maar dan wel in het belang van de eenheid van de gemeente.

 Tot slot

Ondertussen, begreep ik, is de vraag naar het gehele gebouwenbeleid van de PG Aalten duidelijk ook in de Kerkvenster van 2 december als onderwerp van gesprek en aandacht geagendeerd. Op zich kan zo’n bredere context verruimend werken. Naar ik hoop heeft iedereen geleerd van de fouten in het recente proces rond de Oude Helena Kerk: zonder gesprek kom je niet verder en eigen mening is een goed recht maar niet iedereen kan gelijk krijgen. Binnen de kerk is echter geen enkele groep die de dienst uitmaakt. Het is een goed recht over bepaalde zaken met de kerkenraad van mening te verschillen. Voor bezwaar en beroep geeft de kerkorde duidelijk wegen.

Negatief gezegd is het kerk-zijn vaak schipperen met elkaar, positief gezegd is het loslaten en uit handen geven in vertrouwen op de Geest als een’ scheepje onder Jezus’ hoede’.

Cor Schaap