Geef vandaag voor de kerk van morgen

Tekst: Joke Meynen

Dit is het thema van de landelijke Actie Kerkbalans, die loopt van 16 januari tot en met 30 januari 2021.
Zowel de kerkenraad van Aalten als van Bredevoort kan zich helemaal vinden in dit thema.
Wim ter Maat, de penningmeester van Bredevoort, verwoordt het als volgt: ‘We kampen al jaren met een tekort op onze exploitatie. Dat dwingt ons tot ingrijpende keuzes die we de komende tijd zullen moeten maken. Daarom meer dan eens de oproep: Geef vandaag voor de kerk van morgen.’
Ik ga in gesprek met de penningmeesters van de Protestantse Gemeente Aalten en de Protestantse Gemeente Bredevoort. Beide penningmeesters zijn lid van het college van kerkrentmeesters en beheren de financiële administratie van genoemde kerken.
Met Wim ter Maat zit ik aan tafel en René Veerbeek praat mee via beeldbellen.

Allereerst vraag ik de heren om zich even voor te stellen en te vertellen wat het penningmeesterschap inhoudt en wat hun motivatie is om dit werk te doen.

René Veerbeek: ‘In het dagelijks leven ben ik werkzaam als accountant. Een mooi beroep dat ik graag nog lang wil uitoefenen, vervroegd pensioen is op dit moment nog niet aan mij besteed.’
Hoe word je penningmeester van de kerk?
‘Allereerst werd ik gevraagd voor de commissie landerijen van de kerkrentmeesters, vanwege mijn werk heb ik hier ervaring in. Op dat moment heb ik niet toegezegd omdat mijn werk het niet toeliet. Enige jaren later kwam de vraag om penningmeester te worden bij de PGA. Heb er even over nagedacht en toegezegd. Het gaat om financiën waar ik al dagelijks mee bezig ben. Het is ook logisch om bij te dragen aan de kerk op een andere manier dan in geld maar nu als vrijwilliger. Dit doe ik nu vanaf 2011.
De penningmeester van de PGA zorgt dat de rekeningen die binnenkomen, betaald worden. Bij de PGA is er een kerkelijk bureau die de voorbereidingen doet voor de betalingen, deze worden door mij beoordeeld en na akkoord betaald.
In het voorjaar wordt de jaarrekening samengesteld van het voorgaand boekjaar en in het najaar de begroting voor het komend boekjaar. Beide worden allereerst besproken bij de kerkrentmeesters, eventuele aanvullingen worden verwerkt en dan wordt het behandeld bij de kleine kerkenraad en aansluitend bij de grote kerkenraad. Zijn deze akkoord dan zijn ze vastgesteld en komen zij ter inzage te liggen op het kerkelijk bureau. Uiteindelijk worden deze dan doorgezonden naar de PKN. Het is belangrijk dat kerkleden weten hoe de financiële situatie is, de jaarrekening en begroting worden daarom ook gepubliceerd in KerkVenster.
Vanaf het begin toen ik penningmeester werd, was er al een meerjarenprognose. Bij deze financiële berekening wordt acht jaar vooruitgekeken. Dit zorgt voor meer inzicht om in de toekomst te sturen op uitgaven van de gebouwen, personeel en overige uitgaven. Helaas is er in de laatste jaren een versnelling in achteruitgang van het aantal kerkleden van iets meer dan 4% per jaar. Dit komt door overlijden maar ook door veel opzeggingen. Minder inkomsten betekent dat er bezuinigd moet worden maar aanvullend kijken wij waar nog extra gelden uit gegenereerd kunnen worden.’

Wim ter Maat: ‘Als technisch specialist ben ik werkzaam bij het team openbare ruimte van de gemeente Winterswijk. Samen met een aantal collega’s zorg ik ervoor dat er op tijd plannen zijn en geld beschikbaar gesteld wordt om onderhoud of vervangingen uit te kunnen voeren aan bijvoorbeeld verhardingen, openbaar groen en riolering.
Ik heb in het verleden vaker als vrijwilliger kerkenwerk gedaan, zowel in Winterswijk waar wij een tijd gewoond hebben als hier in Bredevoort. In 2014 ben ik gevraagd voor een functie bij het college van kerkrentmeesters. Het werken met getallen vind ik interessant om te doen, het heeft ook wel raakvlakken met mijn dagelijks werk en op deze manier kan ik bijdragen aan de kerk. Als penningmeester van de kerk in Bredevoort hoef je gelukkig niet al het werk alleen te doen. Tot voor kort was Dieneke Cornelissen een dag in de week als administrateur werkzaam, sinds 1 december is dat Henk Siebelink. Zij doen heel veel werk op het gebied van de financiële administratie. Zelf zorg ik ervoor dat betalingen gedaan worden, van bijvoorbeeld rekeningen, salarissen, belastingen etc. Daarnaast zorgen we samen voor de verwerking van de toezeggingen van de Actie Kerkbalans, stellen jaarrekening en begroting op en zorgen ervoor dat deze tijdig gepubliceerd worden en op de juiste wijze ingediend worden bij de PKN.’

Vervolgens gaan we in gesprek over Actie Kerkbalans en stel ik ze hierover een aantal vragen.
Waarom is er elk jaar weer een Actie Kerkbalans?
René Veerbeek: ‘De actie kerkbalans is er om de voorgenomen uitgaven in de kerk te kunnen financieren. De grootste uitgavenpost is personeel (pastoraat, kerkelijk bureau, kosters en organisten). Een andere grote post is die van gebouwen (onderhoud, verzekering, energie) en aanvullend de kosten voor kerkdiensten, beheerskosten/administratie en afdrachten aan landelijke kerk.
Kerkbalans is een jaarlijks terugkerende actie. Het is van belang dat ieder kerklid op zijn of haar manier bijdraagt, voor ons het liefst in de vorm van een financiële bijdrage. Dit is nodig om de uitgaven te kunnen betalen. Het overgrote deel doet dit trouw en daar zijn wij blij mee. Mocht het financieel moeilijk zijn en kunt u niet bijdragen dan kan het ook in een andere vorm. Er zijn vele vrijwilligers nodig om een kerk te laten functioneren, ook op die manier kunt u bijdragen aan de kerk.’

Wim ter Maat vult aan: ‘De vrijwillige bijdrage van de leden van de kerk is voor onze en veel andere kerken de belangrijkste bron van inkomsten. Daarom hebben veel PKN kerken en ook Katholieke kerken afgesproken om één keer in het jaar gelijktijdig een grote collecte te houden.’

Waarom komt de collectant bij mij aan de deur en ben ik verplicht om mee te doen met Kerkbalans?
Wim ter Maat: ‘In Bredevoort (en ook in Aalten) wordt aan elk lid van onze kerk die 18 jaar of ouder is, gevraagd om een bijdrage te doen voor de actie Kerkbalans. Het is een soort van contributie die je betaalt voor je lidmaatschap. In tegenstelling tot een verenigingslidmaatschap is het niet verplicht en zijn we heel blij met elke bijdrage.

Kan ik ook op een andere wijze bijdragen of kan dat alleen via het invullen van het formulier?
Wim ter Maat: ‘De kerk van Bredevoort biedt nog niet de mogelijkheid om digitaal uw bijdrage te doen. U heeft wel de mogelijkheid om op het formulier aan te geven in welke termijnen u uw bijdrage wilt doen, bijvoorbeeld maandelijks, per kwartaal of ineens. Daarnaast is het ook mogelijk om een periodieke gift te doen. Daarbij sluit u een contract af met de kerk voor minimaal vijf jaar, waarbij u aangeeft op welk bedrag de kerk jaarlijks mag rekenen. Deze wijze van geven levert u belastingvoordelen op en de kerk is op haar beurt verzekerd van een vaste toezegging.
René Veerbeek: ‘Steeds meer kerkleden in Aalten gaan over naar het digitaal bijdragen, zeker in deze coronatijd aan te bevelen. Geef uw mailadres door aan het kerkelijk bureau en u ontvangt per mail een uitnodiging voor de digitale Actie Kerkbalans. Dit bespaart papier en in tijden dat het steeds moeilijker wordt om collectanten te vinden is het een mooie oplossing.’

Waarom is Kerkbalans anders dan de meeste andere (deur)collectes?
René Veerbeek: ‘U geeft voor uw kerk om dichtbij het geloof te kunnen beleven. Ook in de coronatijd proberen vele vrijwilligers middels KerkBeeld de diensten bij u thuis te brengen. Dit kan een normale viering van de kerkdienst niet vervangen maar zorgt wel voor betrokkenheid.’
Wim ter Maat: ‘Het verschil met andere deurcollectes is dat niet huis aan huis gecollecteerd wordt, maar bij deze actie worden alleen de leden van de eigen kerk benaderd. Uw bijdrage word besteed aan uw eigen plaatselijke kerk.’

Kan ik invloed uitoefenen op de besteding van mijn bijdrage en is het mogelijk om aan te geven waaraan de kerk mijn bijdrage besteedt?
Wim ter Maat: ‘Nee bij Kerkbalans kunt u geen invloed uitoefenen op de besteding van het geld. In Bredevoort collecteren we met de Actie Kerkbalans gelijktijdig ook voor de solidariteitskas en de paascollecte. U kunt wel aangeven welk deel van uw bijdrage daarvoor bestemd is. De solidariteitskas is een fonds dat is opgericht door de landelijke PKN en waaraan elke kerk verplicht bijdraagt. Met het geld in dat fonds worden armlastige kerken ondersteund. De paascollecte is een eenmalige collecte waarmee de kerk wat extra geld binnenhaalt om bijzondere projecten in en van de kerk te financieren. In voorgaande jaren is dit besteed aan de beeld- en geluidsinstallatie.‘

Waarom organiseert de kerk elk jaar Kerkbalans terwijl er veel geld op de bankrekening van de kerk staat en de kerk daarnaast zoveel bezittingen heeft?
René Veerbeek en Wim ter Maat: ‘Dat is een vraag van veel mensen. Inderdaad de kerk heeft vermogen in de vorm van onroerende zaken en geld op de bank en toch is een actie kerkbalans nodig. De opbrengst van de actie kerkbalans wordt gebruikt om de uitgaven voor het komend jaar te financieren. Net als in een huishouden wil je liever niet je spaarpot aanspreken voor de normale uitgaven.
Want je wilt de kerk ook in standhouden voor de toekomst. Je kunt ervoor kiezen om elk jaar geld uit je spaarpot te halen en dat kun je best lang doen. Maar als er niets meer bij komt dan is op een gegeven moment de pot leeg. En wat dan? Dat is ook niet het beleid van de PKN. Zij onderhouden contacten met de plaatselijke kerken en zien erop toe dat kerken hun gelden verantwoord uitgeven volgens bepaalde richtlijnen.
René Veerbeek voegt daar nog aan toe: ‘Bovendien is een sluitende begroting met een meerjarenprognose voor de komende acht jaren, die ook in de laatste jaren sluitend moet zijn, noodzakelijk om bij emeritaat van een predikant een nieuwe predikant te kunnen beroepen. Is dit het geval dan ontvangt de PGA een solvabiliteitsverklaring en kan zij een predikant beroepen. Het beroepen van een predikant is tot aan zijn/haar pensioen. Dit betekent dat als er een jonge predikant komt er een verplichting is om deze de komende jaren, mogelijk tot aan zijn/haar emeritaat, te betalen. Bovendien mag vermogen volgens de landelijke richtlijnen niet zomaar ingezet worden voor pastoraat of voor een extra predikant.
Volgens de meerjarenprognose PGA wordt nu 73,3% van de inkomsten besteed aan pastoraat en salarissen dit stijgt in het jaar 2028 bij ongewijzigd beleid naar 98,6%.

Wie zijn de mensen die langs de deur gaan, wat is hun taak en kan ik ze ook vragen stellen over het beleid van de kerk?
Wim ter Maat en René Veerbeek: ‘De mensen die langs de deur gaan zijn vrijwilligers van onze kerk, ze bezorgen de enveloppen voor de actie en halen deze ook later weer op, waarna ze op een centraal punt verwerkt worden. Vragen of opmerkingen worden door hen genoteerd en doorgegeven waarna er contact met u gezocht wordt. Vragen over het beleid mag u natuurlijk ook rechtstreeks aan een kerkrentmeester, diakenen of ouderling stellen.’

Hoe wordt Kerkbalans voorbereid en afgehandeld en hoeveel mensen zijn hierbij betrokken?
Wim ter Maat: ‘In oktober / november komt het onderwerp ter sprake in de vergadering van de kerkrentmeesters. Er wordt onder meer gekeken wat het landelijke thema is, welke promotiematerialen beschikbaar zijn etc. Daarnaast is er al een aantal jaren overleg over de aanpak van Kerkbalans met Aalten en de redactie van KerkVenster. In december wordt een ontwerp gemaakt en uitgewerkt voor de folder en is er contact met de collectanten van de voorgaande jaren. Zijn ze weer bereid om mee te helpen, of moeten er nog nieuwe mensen benaderd worden. Begin januari draait onze ledenadministrateur de uitnodigingsbrieven uit, worden ze in enveloppen gedaan en gebundeld per collectant. In Bredevoort gaan ca. dertig mensen op pad om bij ca. vierhonderd adressen de enveloppen te bezorgen en weer op te halen. De toezeggingen worden vervolgens verwerkt in een administratieprogramma, een flinke klus van wel enkele dagen werk.’
René Veerbeek: ’De opstart van de Actie Kerkbalans is al in de maand oktober, de eerste vergadering is met de financiële commissie van de kerkrentmeesters en vanaf de tweede vergadering is er overleg met een grotere groep: afvaardiging KerkVenster, afvaardiging kerkrentmeesters Bredevoort/Aalten en kerkelijk bureau. Afspraken worden onderling gemaakt: wie doet wat. Hier wordt dan uitvoering aan gegeven. In de laatste fase worden de collectanten van het voorgaand jaar benaderd, bij de PGA zijn dit er ongeveer tweehonderd. Jaarlijks zijn er collectanten die stoppen en er zijn ook weer nieuwe collectanten. Het wordt echter steeds moeilijker om collectanten te vinden. Heeft u tijd en wilt u zich ook inzetten voor onze kerk, meld u zich dan aan bij het kerkelijk bureau.
Begin januari worden de ca. 3200 enveloppen ingepakt door de kerkrentmeesters, dit is enige dagen werk en in februari worden de enveloppen uitgepakt en de toezeggingen genoteerd. Deze bedragen worden dan ingebracht zodat ze dan in de maanden die u aangeeft, worden afgeschreven van de bankrekening.’

– Is Actie Kerkbalans nog wel te verantwoorden in coronatijd of is deze juist in coronatijd van groter belang dan tevoren?
Beide heren antwoorden: ’Juist in deze tijd van corona is de Actie Kerkbalans essentieel, de fysieke kerkdiensten zijn er momenteel niet en de inkomsten uit de collectes bij de kerkdiensten zijn bijna geheel weggevallen. Voor de PGA is dit in 2020 ongeveer € 20.000 minder inkomsten, natuurlijk zijn er dan wel minder uitgaven, denk aan energiekosten maar de overige uitgaven gaan wel door.’

– Zal Actie Kerkbalans er dit jaar anders uitzien door de corona-maatregelen?
Voor beide gemeenten geldt: De enveloppen worden normaal rondgebracht, maar er wordt wel uitdrukkelijk gevraagd om ‒ als het enigszins mogelijk is ‒ de envelop met de toezegging zelf in te leveren bij de collectant. Dit om contact zoveel mogelijk te voorkomen.

René Veerbeek wil ook nog zijn visie voor de komende jaren met ons delen:
‘De actie kerkbalans is: geef vandaag voor de kerk van morgen.
Voor de komende jaren zijn er veel veranderingen te verwachten bij de PGA. Dit betreft o.a. de kerkgebouwen (sluiting van Oosterkerk) maar aan de andere kant proberen wij ook gelden vrij te maken voor het pastoraat. Dit is terug te zien in de aanstelling van twee kerkelijk werkers in de afgelopen maand. De verwachting is dat in de loop van volgend jaar er een predikant beroepen kan worden voor 0,8 fte. Er wordt geïnvesteerd in mensen die opgeleid zijn om u te bemoedigen in moeilijke tijden. Volgens de prognoses teren we tot 2028 in. Daarom is er een nieuw beleidsplan nodig: waar moet het naartoe met minder pastoraat en minder gebouwen? Kunnen we meer geld beschikbaar maken voor pastoraat door de opbrengst van de verkoop van de Oosterkerk en legaten in een speciaal bestemmingsfonds onder te brengen? Wat willen we voor de toekomst?
Na de coronatijd willen wij al onze kerkleden maar ook niet-leden graag weer in onze kerk welkom heten. Het zal anders zijn, maar het bij elkaar zijn is nodig om het geloof in God in ons wakker te houden.
Voor de toekomst denk ik dat diverse kerkelijke gemeenten in de regio nog meer gaan samenwerken en wellicht fuseren, oorzaak hiervan is de snelle teruggang in kerkleden en gelden.’

Ook voor Bredevoort gelden soortgelijke overwegingen en zal er in de nabije toekomst het een en ander veranderen.

‘Het klopt dat wij het niet alle kerkleden naar de zin kunnen maken. Toch doen wij ons best om er voor al onze kerkleden te zijn. Bij vragen mag u ons ook mailen of bellen.’

René Veerbeek, penningmeester PGA
r.j.veerbeek@kpnmail.nl

Wim ter Maat, penningmeester PGB
fam.termaat60@gmail.com