Uitstekende conditie van de secco’s    

Eerst een uitleg wat secco’s en wat fresco’s zijn. De muurschilderingen in de Oude Helenakerk worden vaak aangeduid als fresco’s, terwijl het secco’s zijn. Wat is het verschil? Het verschil tussen deze twee technieken is dat bij een fresco, terwijl het droogt, de pigmenten een verbinding aangaan met het natte pleisterwerk, terwijl de verf bij de in secco-techniek op het droge pleisterwerk als een laagje blijft liggen.

Tot ongeveer 1515 werden deze gewelf- en muurschilderingen aangebracht. De kerk werd aan Sint-Helena gewijd. Volgens een legende vond zij restanten van het Heilig Kruis. Ze wordt daarom altijd afgebeeld met in de ene hand een kruis en in de andere hand een kapel of kerkgebouw. Zij was de moeder van de beroemde keizer Constantijn de Grote. Door zijn doop kwam een eind aan de vervolging van de christenen. Samen staan Helena en haar zoon afgebeeld op de binnenmuur aan de kant van de Markt. Deze afbeelding is uniek voor heel Europa. Met deze muurschildering werden tussen 1973 en 2002 ook vele andere secco’s blootgelegd, nadat al in het begin van de 20e eeuw schilderingen op het gewelf in het koor waren bijgewerkt. De secco van ‘Het laatste oordeel’ is voor een gedeelte bijgewerkt en op sommige plekken van nieuwe verf voorzien. Dit geldt ook voor de plafondschilderingen bovenin  het koor, die van eerdere datum zijn.                                                                                                                         Het blootleggen van de muurschilderingen is vooral te danken aan de grote inzet en voortvarendheid van toenmalig kerkvoogd Bertus Post. Samen met adviseur en kunsthistoricus Paul le Blanc, hebben ze samen dit project geklaard, nadat ze eeuwen geleden, tijdens de Reformatie, verborgen raakten achter witkalk.

 

Controle zeer gewenst

Vrijdag 6 september j.l. was Paul le Blanc opnieuw in de Oude Helenakerk om de secco’s te laten controleren in welke conditie ze verkeren. Hij had daarvoor uitgenodigd Nanon Journé  en Aafje Bouwhuis, ze zijn restauratoren, gespecialiseerd in het restaureren van muurschilderingen. Hoewel ze beide zelfstandig zijn, werken ze meestal samen als Bouwhuis en Journé. Wie meer over hun werk wil weten kan terecht op hun website: bouwhuisjournee.nl  Zij hebben een aantal muurschilderingen onderzocht op hun conditie en de conclusie is dat ze in een relatief goede staat verkeren. Er hoeft dus voorlopig niets aan te gebeuren maar de dames geven wel aan om ze regelmatig te laten inspecteren, één keer in de vijf jaar is hun advies. Je kunt anders na jaren tot een vervelende conclusie komen dat er niets meer aan te doen valt, of tegen hoge kosten.

We kregen ook een demonstratie wat er met een digitale microscoop gedaan kan worden. Er werd op een secco ingezoomd en zo kunnen de originele kleuren beter worden vastgesteld maar ook zouten of schade op microniveau. Ook de verschillen in kleuren, die op het oog gelijk zijn, kunnen worden vastgesteld. Ook ontbrekende onderdelen op een secco kunnen zo mogelijk waarheidsgetrouw worden vastgesteld. Dit laatste is een belangrijk onderdeel voor een idee dat leeft binnen de groep die de bezichtiging in de Oude Helenakerk regelt namens het Restauratiefonds.

 

Digitale restauratie

Veel toeristen en groepen die een dagje uit zijn bezoeken elk jaar de Oude Helenakerk. Met name de groepsbezoeken breiden zich uit. Zo was er recentelijk een ‘Vrijgezellendag’ van een groep mannen die dolgraag een bezoek wilden brengen aan de Oude Helenakerk, niet voor de vrolijke noot maar om serieus de geschiedenis van deze oude kerk aan te horen. Ze ontdekten vele verborgen schatten en wijsheden die deze kerk rijk is. We beseffen als Aaltenaren misschien niet eens wat voor een rijke geschiedenis deze kerk heeft en wat er allemaal te zien is in dit monumentale gebouw.

 

Die schatten zijn dus o.a. de secco’s, waarvan de beeltenis van moeder Helena met haar zoon Constatijn uniek is in Europa. Maar ook afbeeldingen van de Mariakroning en de Apostelen zijn uniek. Het is alleen jammer voor veel bezoekers dat de afbeeldingen niet allemaal meer volledig zichtbaar zijn. Bezoekers zijn ook zeer geïnteresseerd in het verhaal achter de muurschilderingen. Om die redenen zou de groep die de kerkbezichtiging coördineert en uitvoert graag de beschikking hebben over de geschiedenis maar vooral over een beeltenis hoe de oude secco’s er compleet hebben uitgezien. Dat allemaal bijvoorbeeld fraai vormgegeven in een boekwerkje of digitaal bestand. Bij dit laatste kan dan een presentatie of video gemaakt worden om zo de bezoekers te informeren. Met nieuwe technieken is dat waarheidsgetrouw digitaal te reconstrueren. Daar kunnen dan weer foto’s of digitale bestanden van gemaakt worden en zo kan de bezoeker geïnformeerd  worden over de oorspronkelijk afbeelding en overige gegevens. Wel is zoiets een hele klus, verzekerden mij bovengenoemde dames maar het is te doen en zeker waardevol om een compleet beeld te krijgen van de secco’s en hun verhaal.

 

Op de  foto’s zie je Nanon Journé  en Aafje Bouwhuis, op grote hoogte hun onderzoek verrichten. Met dank aan de bouwonderneming uit Aalten die het steigerwerk beschikbaar stelde, het volgens de regels opbouwde en weer afbrak.