Het Hart van Goede Vrijdag
Tijdens Het Hart van Goede Vrijdag staan we samen stil bij het lijden, sterven en de opstanding van onze Heer Jezus. Het is een verhaal dat al eeuwenlang miljoenen mensen over de hele wereld raakt en levens verandert.
Tijdens deze bijzondere avond nodigen wij je uit om hier samen bij stil te staan. Met een programma vol muziek, meezingers en luisterliederen hopen we samen met jou een prachtige en betekenisvolle avond te beleven. Van harte welkom!
Namens de organisatie, Femke Luimes
Ziekenzalving in de Stille Week op woensdag 1 april
Vanouds is ziekenzalving bekend in de kerken van het Oosten (de orthodoxie) en in de kerk van het Westen, de rooms-katholieke kerk. Voor velen is de ziekenzalving het sacrament dat wordt bediend aan mensen in stervensnood: het sacrament der stervenden of laatste oliesel. Ziekenzalving was vooral erop gericht de mens gereed te maken voor de ontmoeting met de levende God en nauw verbonden met boete en vergeving .
Sinds het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) heeft er een belangrijke verschuiving plaatsgevonden. Er wordt nu bewust gesproken van het sacrament der zieken. De zalving met olie heeft betrekking op het totale heil van de mens, naar ziel en lichaam. Gods heil heeft niet alleen betrekking op hoofd of hart, maar omsluit ook sociaal, psychisch en lichamelijk welzijn.
Ziekenzalving heeft een Bijbelse grondslag. In Jacobus 5:13-16 staat o.a. Laat iemand die ziek is de oudsten van de gemeente bij zich roepen; laten ze voor hem bidden en hem met olie zalven in de naam van de Heer. Het gelovige gebed zal de zieke redden, en de Heer zal hem laten opstaan. Wanneer hij gezondigd heeft, zal het hem vergeven worden. (NBV2021).
Bij de ziekenzalving worden Bijbelwoorden gesproken, wordt een gebed uitgesproken, worden de handen opgelegd en vindt zalving met olie plaats. Ziekenzalving kan zowel thuis als in de kerk plaatsvinden, maar altijd binnen een biddende (kerk)gemeenschap. Ook in onze tijd zijn er mensen die door gebed genezen. Persoonlijk ben ik van mening dat het om meer gaat dan geïsoleerde aandacht voor lichamelijke genezing. De heelheid van de mens heeft met lichaam en ziel, met relaties met anderen en de gehele samenleving te maken. Mensen verlangen ernaar om genezen te worden, zoeken naar heelheid en verbinding met God, juist wanneer broosheid en beperking zich voordoen.
We kennen in onze gemeente de individuele ziekenzalving, daar kunt u bij uw eigen pastor om vragen. Dit jaar, tijdens de Stille Week, is er een dienst met ziekenzalving in een gemeenschappelijke dienst, een vesper. Een rustige dienst, passend bij het moment. We volgen de orde die ook in het Dienstboek van de PKN staat. We zingen en bidden samen en degenen die dat willen kunnen een ziekenzalving ontvangen, een kruisje met olie op hoofd en handen. Tijdens de ziekenzalving ondersteunt de Cantorij het gebed met liederen uit Taizé.
Verlangend naar heling, voor uzelf of voor een ander, hoop ik u woensdag 1 april om 19.30 uur in de Oude Helenakerk te ontmoeten.
Elizabeth van Deventer
De weg van het kruis – Viering (r.k.) op Goede Vrijdag
De tijd rond Pasen is gevuld met tal van tradities. Een daarvan is de verbeelding van het lijdensverhaal van Christus. Dat kan de klassieke manier van de passies van Bach zijn, of de modernere van The Passion. In veel kerken is de kruisweg te vinden, waar op veertien schilderijen of reliëfs episodes van de lijdensweg van Christus, van veroordeling tot graf worden afgebeeld. Tijdens een kruiswegviering sta je stil bij elke ‘statie’ om na te denken over wat daar gebeurt. De 16e-eeuwse staties uit Aalten zijn nu nog te zien in het Catharijneconvent in Utrecht.
Goede Vrijdag is de gebruikelijke tijd voor de kruisweg. Op 3 april om 15.00 uur organiseert de R.K. geloofsgemeenschap van de H. Helena in Elim een Kruiswegviering aan de hand van eigentijdse afbeeldingen. Met korte Bijbel-, meditatie- en liedteksten bezinnen we ons op de vraag wat het lijden van Christus -en anderen- voor ons kan betekenen. Geen overbodige luxe in deze tijd. Voorgangers zijn Hans de Graaf en Jos Droste. Belangstellenden zijn van harte welkom.
Jos Droste
Christos voskres – Christus is verrezen: Pasen vieren met Oekraïense vluchtelingen
De oorlog in Oekraïne duurt alweer meer dan vier jaar. Al meer dan vier jaar biedt de gemeente Aalten, net als vele andere gemeenten, gastvrijheid aan hen die het geweld en de dreiging zijn ontvlucht. En voor de vijfde keer vieren we in een van de kerken van de gemeente Aalten samen met hen het Paasfeest: de overwinning van licht op duisternis, van leven op dood.
Terwijl Rusland met alle mogelijke middelen, of ze nu wel of niet geoorloofd zijn, probeert het land te veroveren, slagen de Oekraïners er nog steeds in dat te verijdelen. Maar er is veel verdriet, omdat het ten koste gaat van enorme verliezen en verwoesting aan beide kanten. Oekraïne zwicht niet voor tirannen. De Oekraïners weten wat zij verdedigen en waar ze voor strijden: een leven in ‘vrijheid en vrede’.
Pasen is het feest van de hoop op en de belofte van die vrijheid en dat leven. Ook dit jaar willen we dat weer samen met hen vieren en wel op 12 april, de datum waarop het orthodoxe Paasfeest dit jaar valt. We doen dat in de Oude Helenakerk in Aalten, opnieuw met medewerking van het Oost Nederlands Kamerkoor, dat o.l.v. Rob Vermeulen gezangen uit de orthodoxe liturgie verzorgt. En we zijn bijzonder blij dat dit jaar ook de Oekraïense geestelijke Ihor Miedenianik mee zal werken. Verder zullen ds. Anne van Voorst en pastor Jos Droste in de dienst voorgaan.
De viering begint om 09.30 uur. Na afloop is er gelegenheid elkaar te ontmoeten in Elim, tegenover de kerk. In de orthodoxe traditie is het gebruikelijk dat daarbij genoten wordt van van huis meegenomen en in de viering gezegende lekkernijen. Zo viert men het einde van de strenge vastentijd. Misschien ook een idee voor niet-orthodoxe bezoekers, die dit feest samen met hen willen vieren?
U bent van harte welkom!
Jos Droste
DE OUDSTE SELFIE IN DE GESCHIEDENIS
In de kathedraal van de Italiaanse stad Turijn wordt een eeuwenoud linnen doek bewaard: de Lijkwade van Turijn. Daarop zijn twee vage afbeeldingen te zien van een naakte, gegeselde en gekruisigde man: zijn voorzijde en zijn rugzijde, hoofd aan hoofd. Het kleed meet 4,4 bij 1,1 meter en is in bezit van het Vaticaan. Het is een beladen voorwerp omdat velen geloven dat het om de lijkwade van de rond het jaar 33 gedode Jezus Christus gaat, maar anderen betwisten dat. De Paus stelt zich neutraal op in deze kwestie. Vanwege mijn interesse in bijzondere verschijnselen rond de dood, zoals nabij-de-doodervaringen, heeft dit bijzondere voorwerp mijn aandacht getrokken. Kan het gaan om de in de evangeliën genoemde lijkwade?
De evangeliën over de lijkwade van Jezus
Volgens alle evangeliën verkreeg Jozef van Arimatea het lichaam van Jezus van Pilates. Samen met Nicodemus (Joh. 19:39) wikkelde hij het lichaam in een linnen lijkwade, waarna zij het in de nieuwe tombe van Jozef van Arimatea legden. Op paasochtend was Jezus’ lijk verdwenen, oeps wat nu, maar werd daar nog wel zijn lijkwade gevonden. Al in de evangeliën zijn sterke overeenkomsten te vinden met details van beide afbeeldingen op de huidige Lijkwade van Turijn. Vele wonden op de twee afbeeldingen komen overeen met sporen van geseling (Joh. 19:1). De benen zijn niet gebroken (Joh. 19: 31-33). Puntwonden aan voor- en achterzijde van het hoofd kunnen veroorzaakt zijn door een doornenkroon. Ook zijn onder meer wondsporen te zien van een mogelijke lanssteek in de zij en van spijkers door polsen en voeten. Deze overeenkomsten betekenen dat de Lijkwade van Turijn de lijkwade van Jezus kan zijn. Hoe is die lijkwade dan van Jeruzalem in Turijn terechtgekomen?
De weg door de geschiedenis
Er zijn verschillende oude manuscripten die zinspelen op een wonderbaarlijke beeltenis van Christus, ‘niet door mensenhanden gemaakt,’ die deze tocht van Jeruzalem naar Turijn kunnen verklaren. Eerst leidt het spoor naar Edessa (Turkije), waar de zieke koning Abgar V genas en zich bekeerde na het beeld van Jezus op een doek te hebben gezien, daarheen gebracht door Thaddeus, een discipel van Jezus. Die lijkwade, bekend als de Mandylion van Edessa, werd omstreeks 550 de inspiratiebron voor een wending in de afbeelding van Christus op iconen en schilderijen, met als oudste voorbeeld de icoon van Christus Pantocrator in het Sint Catherina klooster in Egypte. In 944 werd deze lijkwade naar Constantinopel gebracht door de Byzantijnse keizer Romanus Lecapenos. Na de plundering van Constantinopel in 1204, tijdens de vierde kruistocht, is het kleed zoekgeraakt, al wijzen bepaalde sporen naar de Tempeliers in Frankrijk als de nieuwe bezitters. Tot in 1355 mogelijk dezelfde lijkwade als van Constantinopel in Lirey opduikt, gedocumenteerd tentoongesteld door de Franse edelman Geoffroi de Charny. De geschiedenis van dát doek tot heden is zeker. In 1532, de lijkwade is dan inmiddels in bezit van de machtige Savoyes, raakt de lijkwade door brand en bluswater beschadigd, maar gelukkig zijn de afbeeldingen nauwelijks aangetast. Nonnen repareren het reliek door stoflapjes over de aangetaste delen te naaien. In 1578 wordt het doek door de Savoyes verhuisd naar zijn huidige verblijfplaats in de dom van Turijn.
Natuurwetenschappelijk onderzoek
Dan wordt in 1898 de eerste foto gemaakt door Secundo Pia, een amateurfotograaf. Op het negatief verschijnt een levensechte afbeelding van een gekruisigde man, veel duidelijker dan op het kleed. Een sensatie en de start van wetenschappelijk onderzoek naar de lijkwade. De beelden op het doek bleken onverwacht driedimensionale informatie te bevatten. De digitaal gereconstrueerde twee 3D lichamen pasten precies in elkaar, wat toont dat het afbeeldingen zijn van dezelfde persoon op hetzelfde moment. In 1978 zijn lijkwade en afbeelding vijf dagen heel intensief onderzocht door een team van Amerikaanse en Europese natuurwetenschappers. Zij maakten foto’s en namen stofmonsters met kleeftape. In 1981 verscheen hun rapport met als voornaamste conclusie dat de beelden niet door mensenhanden zijn gemaakt en dat er geen verklaring is voor hoe ze dan wel zijn gevormd. Verder is het bloed, type AB, op het doek echt en gaat het om een echte, gegeselde en gekruisigde man.
Spectaculair vind ik ook de bevinding dat het hele traject van het doek vanaf Jeruzalem naar Turijn kan worden afgelezen aan stuifmeelpollen op het doek. Met name interessant zijn de pollen van een plant die specifiek is voor de regio rond Jeruzalem met een bloeiperiode rond het Joodse Pasen.
In 1988 volgde de desillusie: koolstofdatering van een klein lapje uit een hoek van de lijkwade, onder supervisie van het British Museum, gaf aan dat het doek stamt uit de periode van 1260-1390 en dat het zodoende om een middeleeuwse vervalsing gaat. Hun conclusie staat haaks op die uit 1981. Het British Museum weigerde echter herhaaldelijk om de testgegevens vrij te geven, tot 2017. En er bleek van alles mis met het onderzoek, onder andere dat het lapje ook sporen van het middeleeuwse herstelwerk van de nonnen bevatte. Maar toen had de mare dat het kleed een vervalsing is al drie decennia lang zijn schadelijke werk gedaan.
Meer onderzoek wijst op een oudere oorsprong. Zoals de afschaffing van kruisiging als straf door keizer Constantijn de Grote in 337, wat inhoudt dat het kleed van vóór dat jaar dateert. Of bijvoorbeeld onderzoek met nieuwe dateringstests op basis van de geleidelijke degradatie van de stof cellulose in linnen. Die leverden een gemiddelde datering op van 33 vóór Christus plus of min 250 jaar, wat het mogelijk maakt dat het inderdaad om de authentieke lijkwade van Jezus kan gaan.
Wie is die man?
Paaszondag 2022 bracht filmproducent David Rolfe de film Who Can He Be? uit over de lijkwade van Turijn, te zien op de gelijknamige website! Tegelijk daagde hij het British Museum uit om de afbeeldingen, inclusief alle bijzondere kenmerken, te reproduceren, om zo hun conclusie uit 1988 te bewijzen. Ter aanmoediging stelde hij hen een beloning van een miljoen dollar in het vooruitzicht. Tot op heden wacht hij op een antwoord en ook niemand anders ging de uitdaging aan…
Gaandeweg mijn onderzoek ben ik ervan overtuigd geraakt dat de Lijkwade van Turijn, met de twee beeltenissen, de authentieke lijkwade van Christus is. Deze constatering roept veel bij mij op, als volgeling van Yeshua, zoals zijn Joodse naam luidt, maar ook als onderzoeker van buitengewone fenomenen rond de dood. Want zou het kunnen zijn dat wij hiermee over ‘foto’s’ beschikken, de eerste ‘selfies’ in de geschiedenis, van het moment van zijn lichamelijke opstanding…?
Ruud van Wees, psycholoog/onderzoeker, ruudvanwees@lijbrandt.nl